Zwolnienie lekarskie – co to jest, jak działa i jakie masz prawa? Poradnik

Zwolnienie lekarskie, potocznie zwane L4 lub e-ZLA, to oficjalne zaświadczenie od lekarza. Potwierdza ono, że przez pewien czas nie możesz pracować z powodu choroby albo musisz opiekować się kimś bliskim, kto jest chory. To Twój klucz do usprawiedliwienia nieobecności w pracy i do tego, by dostać pieniądze za czas choroby. Od 2018 roku lekarze wystawiają je głównie w formie elektronicznej, co bardzo ułatwia sprawę – informacje od razu trafiają tam, gdzie powinny: do ZUS-u i do Twojego pracodawcy. Zwolnienie lekarskie jest dokumentem urzędowym. Potwierdza Twoją czasową niezdolność do pracy. Najczęściej dostajesz je, gdy sam chorujesz albo musisz opiekować się chorym członkiem rodziny. Dzięki temu masz prawo do wynagrodzenia lub zasiłku chorobowego i nie musisz pojawiać się w pracy. Lekarz musi być pewien, że naprawdę jesteś chory, zanim wystawi Ci takie zaświadczenie.

Kiedy i jak dostaniesz zwolnienie?

Lekarz wystawia zwolnienie po zbadaniu Cię i ocenie Twojego stanu zdrowia. Od 1 grudnia 2018 roku wszystkie zwolnienia są elektroniczne (e-ZLA) i trafiają do systemu ZUS. Stamtąd od razu są przekazywane do Twojego pracodawcy, który ma profil w PUE ZUS. Elektroniczne zwolnienie od razu usprawiedliwia Twoją nieobecność i otwiera drogę do świadczeń chorobowych. Pamiętaj, że żeby dostać zasiłek chorobowy, musisz mieć opłaconą składkę chorobową – dla większości osób na umowie o pracę jest ona obowiązkowa. Co ciekawe, zwolnienie lekarskie można dostać nawet wtedy, gdy już nie pracujesz, ale spełniasz pewne warunki.

Kto może wystawić zwolnienie lekarskie?

Tylko uprawnione osoby mogą wystawić oficjalne zwolnienie. Są to lekarze rodzinni, specjaliści, lekarze ze szpitali, dentyści, a nawet felczerzy, ale tylko ci, którzy mają odpowiednie upoważnienie z ZUS. Każdy z nich musi być zarejestrowany w systemie PUE ZUS i mieć ważne prawo wykonywania zawodu, żeby móc wystawić e-ZLA. Oczywiście, kierują się przy tym swoją oceną Twojego stanu zdrowia i dokumentacją medyczną.

Rodzaje zwolnień lekarskich – kody literowe i cyfrowe

Na e-ZLA znajdziesz kody literowe (od A do E) i cyfrowe (1–2). Mówią one o tym, dlaczego jesteś chory, co lekarz zaleca i jak to wpływa na Twoje świadczenia oraz kontrole.

• Kody literowe (A–E): Określają, jak poważna jest sprawa i jak sumują się Twoje okresy niezdolności do pracy.
  • Kod A: Dotyczy sytuacji, gdy jesteś chory na tę samą chorobę co wcześniej, a przerwa między zwolnieniami to mniej niż 60 dni.
  • Kod B: Wskazuje na niezdolność do pracy z powodu ciąży.
  • Kod C: Stosuje się, gdy niezdolność wynika z nadużywania alkoholu.
  • Kod D: Odnosi się do gruźlicy. W takim przypadku możesz pobierać zasiłek dłużej.
  • Kod E: Dotyczy chorób zakaźnych, które mają długi okres inkubacji, albo objawów pojawiających się po ponad 14 dniach. Ten kod może pozwolić na pobieranie zasiłku nawet po ustaniu ubezpieczenia.
• Kody cyfrowe (1–2): Informują, jak masz się zachowywać podczas zwolnienia.
  • Kod 1 („leżące L4”): Musisz być w domu. Możesz go opuszczać tylko w wyjątkowych sytuacjach, na przykład idąc do lekarza czy do apteki. Zwykle wiąże się to z większą liczbą kontroli.
  • Kod 2 („chodzące L4”): Możesz wychodzić z domu, żeby załatwić ważne sprawy czy po prostu się przejść, ale nadal musisz skupić się na leczeniu.

Twoje obowiązki na zwolnieniu lekarskim

Najważniejsze to stosować się do zaleceń lekarza i dbać o powrót do zdrowia. Musisz przestrzegać reżimu, który narzucił Ci lekarz. Jeśli masz kod „1” (leżące), absolutnie nie powinieneś wychodzić z domu, chyba że musisz i jest to pilne, na przykład wizyta u lekarza. Nie wolno Ci podejmować żadnej pracy zarobkowej ani robić niczego, co mogłoby opóźnić leczenie. Warto też poinformować pracodawcę o swojej nieobecności, zgodnie z tym, co obowiązuje w firmie.

Kontrola zwolnień lekarskich – kto i jak sprawdza L4?

Zarówno Twój pracodawca, jak i ZUS mogą skontrolować, czy prawidłowo korzystasz ze zwolnienia lekarskiego. Pracodawca ma takie prawo przez pierwsze 33 dni Twojej nieobecności, a ZUS może to robić przez cały czas trwania zwolnienia. Kontrole polegają na sprawdzeniu, czy faktycznie stosujesz się do zaleceń lekarza i czy nie robisz niczego niedozwolonego, np. nie pracujesz u kogoś innego albo nie wykonujesz czynności, które mogłyby zaszkodzić Twojemu zdrowiu. Niewłaściwe korzystanie ze zwolnienia może mieć poważne konsekwencje.

• Co jest uznawane za nadużycie?
  • Praca u innego pracodawcy.
  • Prowadzenie działalności gospodarczej.
  • Aktywności rekreacyjne lub sportowe, które mogą zaszkodzić zdrowiu lub opóźnić powrót do pracy.
  • Długie lub nieuzasadnione wyjścia z domu, zwłaszcza przy kodzie „1” (leżące).
• Kto przeprowadza kontrole?
  • Pracodawca (szczególnie jeśli zatrudnia więcej niż 20 osób).
  • ZUS (sam z siebie lub po otrzymaniu zgłoszenia).

Konsekwencje niewłaściwego korzystania ze zwolnienia

Jeśli będziesz niewłaściwie korzystał ze zwolnienia, mogą Cię spotkać przykre konsekwencje ze strony ZUS-u i pracodawcy. Najpoważniejsza to utrata prawa do zasiłku chorobowego za okres, w którym doszło do naruszenia przepisów. Jeśli już dostałeś pieniądze, możesz zostać zobowiązany do ich zwrotu.

• Konsekwencje ze strony ZUS:
  • Wstrzymanie wypłaty zasiłku chorobowego lub rehabilitacyjnego.
  • Konieczność zwrotu już pobranych świadczeń.
  • ZUS może wystawić Protokół Kontroli dokumentujący naruszenie.
• Konsekwencje ze strony pracodawcy:
  • Ostrzeżenie lub kara finansowa.
  • W skrajnych przypadkach – zwolnienie dyscyplinarne za ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych.

Nadużycie zwolnienia lekarskiego jest traktowane bardzo poważnie, a skutki mogą być również prawne.

Czas trwania zwolnienia i długoterminowa niezdolność

Zwykle możesz być na zwolnieniu lekarskim i pobierać zasiłek chorobowy do 182 dni. W niektórych sytuacjach, jak gruźlica czy ciąża, ten okres może się wydłużyć nawet do 270 dni. Po 33 dniach niezdolności do pracy (na umowie o pracę), płacenie świadczeń przejmuje ZUS. Jeśli po wyczerpaniu zasiłku chorobowego nadal jesteś niezdolny do pracy, ale jest szansa, że wrócisz do zdrowia po leczeniu lub rehabilitacji, możesz starać się o świadczenie rehabilitacyjne, które trwa do 12 miesięcy.

Statystyki absencji chorobowej w Polsce (2025)

W 2025 roku w Polsce nadal obserwuje się wzrost liczby zwolnień lekarskich. ZUS podaje, że do końca trzeciego kwartału wystawiono ponad 20 milionów zaświadczeń, co przełożyło się na ponad 216 milionów dni nieobecności w pracy. Tylko we wrześniu 2025 roku lekarze wystawili około 2,4 miliona zwolnień na łączną liczbę prawie 25 milionów dni absencji. Najczęściej na zwolnieniach są osoby w wieku 30-39 lat (około 26%). Coraz więcej jest też krótkoterminowych zwolnień, często trwających tylko jeden dzień. ZUS aktywnie kontroluje zwolnienia – w trzecim kwartale 2025 roku przeprowadzono ponad 114 tysięcy kontroli, co doprowadziło do wstrzymania wypłaty zasiłków w blisko 7,2 tysiąca przypadków.

Eksperckie spojrzenie na system zwolnień lekarskich

Eksperci uważają, że polski system zwolnień lekarskich wymaga usprawnień, chociaż doceniają zalety elektronicznych zwolnień (e-ZLA). Chwalona jest automatyzacja i mniejsza biurokracja, ale pojawiają się poważne obawy dotyczące skali nadużyć. Szacuje się, że nawet kilkadziesiąt procent zwolnień może być wykorzystywanych niezgodnie z przeznaczeniem, co generuje ogromne koszty dla pracodawców i systemu ubezpieczeń społecznych. Problemem może być łatwy dostęp do teleporad, presja na pracowników, by pracowali mimo choroby, a także niewystarczające mechanizmy kontroli.

• Co jest dobre?
  • Uproszczone procedury dzięki systemowi e-ZLA.
  • Szybszy przepływ informacji między lekarzem, ZUS i pracodawcą.
• Co wymaga poprawy?
  • Duża skala nadużyć związanych ze zwolnieniami.
  • Presja na pracowników, by pracowali mimo złego stanu zdrowia.
  • Potrzeba lepszych kontroli i sankcji.

Pojawiają się pomysły na zmiany, ale eksperci nie są zgodni co do najlepszych rozwiązań. Ważne jest też budowanie kultury organizacyjnej w firmach, która wspiera zdrowie pracowników i zapobiega nadużyciom.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o zwolnienie lekarskie

Czy mogę wyjść na spacer, będąc na L4 z kodem „1”?

Raczej nie. Kod „1” oznacza, że masz leżeć i być w domu. Wyjątkiem mogą być nagłe, krótkie wyjścia w pilnych sprawach, ale to lekarz ocenia sytuację.

Czy mogę pracować zdalnie dla kogoś innego, będąc na zwolnieniu?

Absolutnie nie. Praca zarobkowa podczas zwolnienia, nawet zdalna i dla innego pracodawcy, to nadużycie. Jest to sprzeczne z celem zwolnienia, którym jest leczenie.

Jak długo można być na zwolnieniu lekarskim?

Standardowo do 182 dni. W niektórych chorobach (np. gruźlica, ciąża) okres ten może być dłuższy. Po wyczerpaniu tego limitu, jeśli nadal jesteś niezdolny do pracy, możesz starać się o świadczenie rehabilitacyjne.

Kto płaci za zwolnienie lekarskie?

Przez pierwsze 33 dni (na umowie o pracę) płaci pracodawca jako wynagrodzenie chorobowe. Od 34. dnia odpowiedzialność przejmuje ZUS i wypłaca zasiłek chorobowy.

Co jeśli ZUS lub pracodawca skontroluje mnie i stwierdzi nieprawidłowości?

Możesz stracić prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia, a nawet musieć zwrócić już otrzymane świadczenia. Pracodawca może też podjąć działania dyscyplinarne, aż po zwolnienie z pracy.

Podsumowanie

Zwolnienie lekarskie (L4/e-ZLA) to ważne narzędzie, które chroni Cię, gdy chorujesz lub musisz opiekować się bliskimi. Musisz znać zasady jego wystawiania, rozumieć kody i wiedzieć, jakie masz prawa i obowiązki. System e-ZLA bardzo ułatwił sprawy administracyjne, ale wymaga od każdego pracownika odpowiedzialnego podejścia. Pamiętaj, że nadużywanie zwolnienia lekarskiego to poważne konsekwencje prawne i finansowe. Jeśli masz wątpliwości, zawsze skonsultuj się z lekarzem lub działem HR w swojej firmie.

 

Poszukujesz agencji SEO w celu wypozycjonowania swojego serwisu? Skontaktujmy się!