Zleceniobiorca – kim jest? Pełny przewodnik po prawach, obowiązkach i różnicach wobec pracownika

Jeśli zastanawiasz się, kim jest zleceniobiorca i czym różni się od pracownika, to dobrze trafiłeś. Zleceniobiorca to osoba, która wykonuje określone zadania na podstawie umowy cywilnoprawnej, czyli umowy zlecenia. Ważne jest to, że taka współpraca podlega Kodeksowi cywilnemu, a nie Kodeksowi pracy. To od razu ustawia go w innej sytuacji prawnej niż etatowego pracownika. Na dzisiejszym, dynamicznym rynku pracy, umowa zlecenia często bywa elastycznym rozwiązaniem. Dlatego postanowiłem przygotować dla Ciebie wyczerpujący artykuł, który wyjaśni wszystko, co powinieneś wiedzieć o zleceniobiorcy – kim jest, jakie ma prawa i obowiązki, a także, co go odróżnia od pracownika.

Kim właściwie jest zleceniobiorca? Kluczowe cechy.

Zleceniobiorca to osoba fizyczna, prawna albo jednostka organizacyjna, która na mocy umowy zlecenia zobowiązuje się do wykonania pewnych czynności dla zleceniodawcy. Podstawą prawną takiej współpracy są artykuły Kodeksu cywilnego dotyczące umowy zlecenia (od 734 do 751). Głównym obowiązkiem zleceniobiorcy jest dołożenie należytej staranności. Co to oznacza w praktyce? Że jego odpowiedzialność skupia się na tym, jak pracę wykonuje, a nie na tym, czy na pewno osiągnie konkretny cel. Zleceniobiorca działa dla zleceniodawcy, ale zazwyczaj nie podlega mu tak jak pracownik, co daje mu większą swobodę w organizacji pracy.

Relacja między zleceniodawcą a zleceniobiorcą ma charakter cywilnoprawny. Z tego względu zleceniobiorca nie jest traktowany jako pracownik w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. Podstawowe cechy tej roli to zobowiązanie do starannego wykonywania określonych działań, a szczegóły są zawsze opisane w umowie.

Jakie są obowiązki zleceniobiorcy?

Twoje obowiązki jako zleceniobiorcy wynikają prosto z przepisów Kodeksu cywilnego i oczywiście z treści samej umowy. Przede wszystkim, musisz wykonać zlecenie z należytą starannością. Czyli tak, jak wymaga się tego zazwyczaj przy tego typu usługach. Warto też uwzględniać wskazówki zleceniodawcy, o ile są one zgodne z umową i prawem.

Zasadniczo, masz obowiązek wykonywać zlecenie osobiście. Ale uwaga, możesz powierzyć wykonanie zadań komuś innemu, jeśli tak stanowi umowa, zwyczaj albo okoliczności. W takiej sytuacji musisz jednak poinformować zleceniodawcę, kogo wybrałeś jako zastępcę. Niezwykle ważne jest też informowanie zleceniodawcy o postępach i składanie mu sprawozdania po zakończeniu pracy. Gdy zlecenie jest już wykonane, masz obowiązek przekazać zleceniodawcy wszystko, co uzyskałeś przy realizacji umowy, a także nie możesz wykorzystywać jego rzeczy ani pieniędzy we własnym interesie. Jeśli wykonasz zlecenie nienależycie, możesz ponieść odpowiedzialność odszkodowawczą na ogólnych zasadach Kodeksu cywilnego.

Na co możesz liczyć jako zleceniobiorca?

Chociaż nie masz pełni praw pracowniczych, jako zleceniobiorca możesz liczyć na kilka istotnych rzeczy. Przede wszystkim przysługuje Ci prawo do wynagrodzenia za wykonaną pracę. Od 1 stycznia 2024 roku minimalna stawka godzinowa wynosi 27,70 zł brutto. Poza tym, możesz liczyć na swobodę w wyborze sposobu wykonania zlecenia. Nawet jeśli zleceniodawca udziela wskazówek, Ty zachowujesz znaczną autonomię.

Ważne jest również prawo do bezpiecznych warunków pracy. Zleceniodawca powinien zapewnić Ci bezpieczne i higieniczne środowisko pracy, zwłaszcza jeśli świadczysz usługi na jego terenie. Ponadto, możesz być objęty ubezpieczeniem społecznym i zdrowotnym. Jeśli dobrowolnie przystąpisz do ubezpieczenia chorobowego, masz prawo do zasiłku chorobowego. Pamiętaj, że umowa zlecenia może też przewidywać dodatkowe świadczenia, jak urlop czy płatne przerwy, ale nie są one przyznawane automatycznie, jak w przypadku umowy o pracę.

Kluzczowe różnice między zleceniobiorcą a pracownikiem

Największa i fundamentalna różnica polega na tym, że zleceniobiorca nie jest pracownikiem w rozumieniu Kodeksu pracy. Pracownik jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, podlega przepisom Kodeksu pracy i charakterystycznemu podporządkowaniu pracodawcy. Zleceniobiorca zaś wykonuje czynności na podstawie umowy cywilnoprawnej, a reguluje ją Kodeks cywilny. Ta różnica prawna przekłada się na wiele innych kwestii.

Podstawa zatrudnienia i przepisy

• Pracownik: Umowa o pracę, powołanie, wybór, mianowanie. Tutaj obowiązuje Kodeks pracy.
• Zleceniobiorca: Umowa zlecenia (lub inna umowa cywilnoprawna). Tutaj obowiązuje Kodeks cywilny.

Podporządkowanie i sposób wykonywania pracy

• Pracownik: Pracuje pod kierownictwem pracodawcy, w określonym miejscu i czasie, osobiście.
• Zleceniobiorca: Zazwyczaj ma większą swobodę co do miejsca, czasu i sposobu wykonania zlecenia; nie ma typowego podporządkowania pracowniczego.

Prawa i przywileje

• Pracownik: Korzysta z ustawowych praw pracowniczych, takich jak płatny urlop, dodatki za nadgodziny, ochrona stosunku pracy i inne świadczenia socjalne.
• Zleceniobiorca: Nie ma automatycznego prawa do świadczeń pracowniczych; jego prawa wynikają z umowy zlecenia i Kodeksu cywilnego.

Charakter stosunku prawnego

• Pracownik: Pozostaje w stosunku pracy, a pracodawca ponosi ryzyko gospodarcze.
• Zleceniobiorca: Zobowiązuje się do starannego działania (wykonania czynności), a niekoniecznie do osiągnięcia konkretnego rezultatu w ramach stosunku pracy.

Właściwy sąd do dochodzenia roszczeń

• Pracownik: Swoje roszczenia dochodzi przed sądem pracy.
• Zleceniobiorca: Roszczenia z umowy zlecenia rozstrzygane są przez sąd cywilny.

Granica między zleceniem a stosunkiem pracy jest naprawdę ważna. Jeśli umowa zlecenia jest realizowana w warunkach typowych dla stosunku pracy (np. stałe godziny, miejsce pracy, podporządkowanie), może być uznana za próbę obejścia prawa pracy, co wiąże się z odpowiedzialnością dla zleceniodawcy.

Jakie są obciążenia finansowe zleceniobiorcy?

Podobnie jak pracownik, zleceniobiorca ponosi określone obciążenia finansowe. Dwa główne to podatek dochodowy (PIT) oraz składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne (ZUS). To, jak duże będą te obciążenia, zależy od wielu czynników – rodzaju umowy, wysokości wynagrodzenia, Twojego wieku i tego, czy masz inne tytuły do ubezpieczeń.

Podatek dochodowy (PIT)

Co do zasady, wynagrodzenie z umowy zlecenia jest opodatkowane według skali podatkowej: najpierw 12% od podstawy opodatkowania, a po przekroczeniu pewnego progu dochodu (aktualnie 120 000 zł rocznie) stawka wynosi 32%. Podstawa opodatkowania to przychód pomniejszony o koszty uzyskania przychodu i składki społeczne, które Ty finansujesz. Standardowe koszty uzyskania przychodu to 20% (czasem 50% w przypadku praw autorskich). Jeśli Twoja umowa zlecenia jest na niską kwotę (do 200 zł brutto), stosuje się zryczałtowany PIT w wysokości 12%. Osoby poniżej 26. roku życia mogą skorzystać z ulgi dla młodych, która zwalnia z PIT do określonego limitu rocznego. Rozliczenie roczne robisz najczęściej na formularzu PIT-37 lub PIT-36.

Składki ZUS po stronie zleceniobiorcy

Jako zleceniobiorca zazwyczaj podlegasz obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowemu oraz – dobrowolnie – chorobowemu. Obowiązkowa jest też składka zdrowotna, która wynosi 9% podstawy wymiaru. Podstawą naliczania składek społecznych i zdrowotnej jest wynagrodzenie brutto, od którego odejmuje się składki społeczne finansowane przez Ciebie. Jeśli masz inne tytuły do ubezpieczeń (np. umowę o pracę z wynagrodzeniem co najmniej minimalnym), zakres Twoich obowiązkowych składek z umowy zlecenia może być ograniczony, często do samej składki zdrowotnej.

Warto pamiętać, że po Twojej stronie, jako zleceniobiorcy, naliczane są dodatkowe składki, takie jak składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. To już koszt po stronie firmy.

Kiedy zawieramy umowę zlecenia? Typowe przykłady zleceniobiorców

Umowa zlecenia jest zawierana wtedy, gdy potrzebne jest wykonanie pewnych czynności lub usług, ale nie ma przesłanek do nawiązania stosunku pracy. To elastyczna forma współpracy, często wykorzystywana przez firmy i instytucje. W takich sytuacjach zleceniobiorcą jest osoba lub podmiot wykonujący powierzone zadania.

Oto najczęstsze przykłady sytuacji, w których pojawia się rola zleceniobiorcy:

• Prowadzenie zajęć, szkoleń i warsztatów: Nauczyciele akademiccy, lektorzy językowi czy trenerzy prowadzący szkolenia często działają jako zleceniobiorcy dla firm szkoleniowych, uczelni czy instytucji.
• Organizacja wydarzeń: Osoby zaangażowane w organizację koncertów, festiwali, konferencji czy innych wydarzeń kulturalnych i artystycznych mogą być zleceniobiorcami.
• Świadczenie usług eksperckich i doradczych: Prawnicy, doradcy podatkowi, konsultanci biznesowi czy specjaliści w danej dziedzinie wykonują swoje usługi na rzecz klientów w ramach umów zlecenia.
• Usługi administracyjne, biurowe i pomocnicze: Pracownicy biurowi wykonujący zadania takie jak archiwizacja dokumentów, obsługa korespondencji czy wsparcie administracyjne, często są zatrudniani na umowę zlecenia.
• Jednorazowe lub okresowe zadania: Instytucje publiczne lub firmy mogą zlecać wykonanie konkretnych, czasowych zadań (np. opracowanie raportu, przeprowadzenie audytu, wykonanie prac technicznych) właśnie w formie umowy zlecenia.

Kluzczowe wnioski dotyczące zleceniobiorcy

Podsumowując, zleceniobiorca to ważna postać w świecie umów cywilnoprawnych w Polsce, a współpraca ta jest regulowana przez Kodeks cywilny. Twoim głównym obowiązkiem jest dołożenie należytej staranności przy wykonywaniu zlecenia, co odróżnia Cię od pracownika, którego praca często musi gwarantować konkretny rezultat. Zrozumienie, że zleceniobiorca to nie to samo co pracownik, jest kluczowe do właściwego określenia Twoich praw i obowiązków, które różnią się od tych wynikających z Kodeksu pracy.

Rynek pracy oferuje dużą elastyczność dzięki umowom zlecenia, ale wiąże się to z mniejszą ochroną niż w przypadku pracownika etatowego. Dlatego ważne jest świadome zawieranie i negocjowanie warunków umowy zlecenia, aby obie strony miały jasność co do wzajemnych zobowiązań. W razie wątpliwości lub w skomplikowanych sytuacjach, zawsze warto skonsultować się z prawnikiem lub doradcą podatkowym.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o zleceniobiorcę

Czy zleceniobiorca ma prawo do urlopu?

Zasadniczo zleceniobiorca nie ma automatycznego prawa do płatnego urlopu wypoczynkowego, ponieważ umowa zlecenia nie jest stosunkiem pracy i nie podlega Kodeksowi pracy. Prawo do urlopu może być jednak przyznane, jeśli zostało to wyraźnie zapisane w treści umowy zlecenia.

Jaka jest główna różnica między zleceniobiorcą a pracownikiem?

Kluczowa różnica polega na podstawie prawnej relacji oraz stopniu podporządkowania. Pracownik jest związany umową o pracę i podlega Kodeksowi pracy oraz ścisłemu kierownictwu pracodawcy. Zleceniobiorca działa na podstawie umowy cywilnoprawnej (umowy zlecenia) regulowanej przez Kodeks cywilny i cieszy się większą swobodą, nie podlegając typowemu podporządkowaniu pracowniczemu.

Czy zleceniobiorca musi płacić składki ZUS?

Tak, zazwyczaj zleceniobiorca jest objęty obowiązkowymi składkami na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Dokładny zakres składek zależy od jego sytuacji ubezpieczeniowej (np. czy posiada inne tytuły do ubezpieczeń, takie jak etat) oraz od wysokości wynagrodzenia.

Kto ustala miejsce i godziny pracy zleceniobiorcy?

Zleceniobiorca ma zasadniczo swobodę w ustalaniu miejsca i godzin pracy, chyba że umowa zlecenia stanowi inaczej. Nie ma on typowego obowiązku podporządkowania się w tym zakresie, jaki występuje w stosunku pracy.

Co to jest umowa zlecenia i kim jest zleceniobiorca w jej kontekście?

Umowa zlecenia to umowa cywilnoprawna, w której zleceniobiorca zobowiązuje się do wykonania określonych czynności dla zleceniodawcy z należytą starannością, zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego. Zleceniobiorca jest stroną tej umowy, która przyjmuje zlecenie do wykonania.

 

Poszukujesz agencji SEO w celu wypozycjonowania swojego serwisu? Skontaktujmy się!