Renta rodzinna – co to jest, komu przysługuje, jak ją uzyskać? Poradnik

Renta rodzinna to takie pieniądze, które wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) rodzinie po zmarłej bliskiej osobie. Mówimy tu o kimś, kto był ubezpieczony lub pobierał rentę, a w momencie śmierci miał prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, albo po prostu spełniał warunki, żeby takie świadczenie dostać. W praktyce to po prostu pewne zabezpieczenie dla najbliższych, kiedy nagle stracą żywiciela rodziny. Krąg osób, które mogą się o nią starać, jest dość szeroki – to nie tylko dzieci czy małżonek, ale też inni krewni. W tym przewodniku postaram się wyjaśnić Ci, kto dokładnie może się o nią ubiegać, jak się ją oblicza, jakie dokumenty będą potrzebne i co się w tej kwestii może zmienić w najbliższym czasie.

Czym jest renta rodzinna i po kim można ją dostać?

Renta rodzinna to pieniądze, które ZUS przyznaje i wypłaca rodzinie zmarłego ubezpieczonego. Żeby tak było, ta osoba musiała w chwili śmierci mieć prawo do emerytury lub renty z powodu niezdolności do pracy, albo spełniać warunki, żeby takie świadczenie dostać. W świetle przepisów, taką osobę traktuje się jako całkowicie niezdolną do pracy, co otwiera drogę do renty dla jej rodziny. Co ważne, to jedno, wspólne świadczenie, które między kilka uprawnionych osób się dzieli. Główny cel? Dać wsparcie finansowe rodzinie, która straciła kogoś, kto był jej głównym oparciem.

Kto może ubiegać się o rentę rodzinną? Uprawnieni członkowie rodziny

O rentę rodzinną mogą się starać tylko konkretne grupy członków rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty, pod warunkiem, że spełnią określone kryteria.

• Dzieci (własne, przysposobione, a także dzieci drugiego małżonka):
  • Do 16. roku życia.
  • Po 16. urodzinach, ale do 25. roku życia, jeśli nadal się uczą w szkole lub na studiach.
  • Bez limitu wieku, jeśli stały się całkowicie niezdolne do pracy przed 16. urodzinami albo w trakcie nauki do 25. roku życia. Pamiętaj, że tę całkowitą niezdolność do pracy musi potwierdzić lekarz orzecznik ZUS.
• Małżonek (wdowa/wdowiec): Masz prawo do renty, jeśli spełniasz przynajmniej jeden z tych warunków:
  • W chwili śmierci zmarłego małżonka miałeś/miałaś ukończone 50 lat albo byłeś/byłaś niezdolny/niezdolna do pracy.
  • Wychowujesz co najmniej jedno z dzieci zmarłego małżonka – własne, drugiego małżonka lub przysposobione – które ma prawo do renty rodzinnej (do 16. roku życia, a jeśli się uczy – do 18. roku życia).
  • Opiekujesz się dzieckiem niezdolnym do pracy, które jest uprawnione do renty rodzinnej.
  • Ukończyłeś/ukończyłaś 50 lat albo stałeś/stałaś się niezdolny/niezdolna do pracy w ciągu 5 lat od śmierci małżonka albo od momentu, gdy przestałeś/przestałaś wychowywać dzieci uprawnione do renty.

  Ważne jest, żebyś pozostawał/pozostawała w związku małżeńskim do dnia śmierci męża lub żony. Jeśli jesteś po rozwodzie lub separacji, renta może Ci przysługiwać, jeśli oprócz tych warunków, zmarły ponosił wobec Ciebie obowiązek alimentacyjny.

• Rodzice, teściowie, dziadkowie, wnuki, rodzeństwo:
  • Możesz dostać rentę rodzinną, jeśli zmarły przez co najmniej rok przed śmiercią brał Cię na wychowanie i utrzymanie. Ten warunek dotyczy osób, które nie miały jeszcze 18 lat w chwili śmierci żywiciela.
  • Dodatkowo, nie możesz mieć innych krewnych, którzy by Cię alimentowali, albo sam/sama musisz być niezdolny/niezdolna do pracy.
  • Jeśli chodzi o rodziców, muszą oni też udowodnić, że zmarły bezpośrednio przed śmiercią pomagał im finansowo.

Pamiętaj, że wszyscy uprawnieni dostają jedno wspólne świadczenie, które dzielone jest między nich w zależności od ich uprawnień. Chyba że ktoś z nich zrzeknie się swojego prawa do renty.

Renta rodzinna to ważny element naszego systemu zabezpieczenia społecznego. Pomaga rodzinom w trudnych chwilach. Kluczem jest zrozumienie, kto może się o nią starać, żeby jak najwięcej osób mogło skorzystać z tego wsparcia.

Jak oblicza się wysokość renty rodzinnej?

Wysokość renty rodzinnej zależy od tego, ile wynosiłaby emerytura lub renta z powodu niezdolności do pracy, którą dostałby zmarły, gdyby dożył wieku emerytalnego lub był nadal niezdolny do pracy, a także od tego, ilu jest uprawnionych do renty członków rodziny. Podstawą do obliczeń jest kwota emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, która przysługiwałaby zmarłemu ubezpieczonemu. Z tej kwoty, renta rodzinna liczona jest tak:

• Dla jednej osoby uprawnionej renta wynosi 85% kwoty bazowej (czyli tej, która przysługiwałaby zmarłemu).
• Dla dwóch osób uprawnionych łączna kwota renty to 90% kwoty bazowej.
• Dla trzech lub więcej osób uprawnionych łączna kwota renty wynosi 95% kwoty bazowej.

Tę łączną kwotę dzieli się potem równo między wszystkich uprawnionych członków rodziny. Ale jest pewien haczyk – jest gwarantowana minimalna wysokość renty rodzinnej. W 2024 roku wynosiła ona 1780,96 zł miesięcznie. Od marca 2025 roku ma być podniesiona do 1878,91 zł. Jeśli Twoja wyliczona kwota będzie niższa, ZUS wyrówna ją do tej gwarantowanej kwoty.

Warto też wiedzieć o pewnych ograniczeniach, jeśli pobierasz rentę i dorabiasz do niej. Jeśli Twoje zarobki (z pracy czy działalności podlegającej ubezpieczeniom) przekroczą 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, rentę się zmniejszy. Zmniejszenie nie może jednak sprawić, że zostanie Ci mniej niż 757,08 zł miesięcznie (w 2024 roku). A jeśli zarobisz ponad 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, ZUS może Ci całkowicie zawiesić wypłatę renty.

Jak starać się o rentę rodzinną? Potrzebne dokumenty i procedura

Żeby dostać rentę rodzinną, musisz złożyć odpowiedni wniosek w ZUS. Trzeba będzie też zebrać dokumenty, które potwierdzą Twoje prawo do świadczenia.

Wniosek o rentę rodzinną składasz na druku ERR-W (jeśli starasz się o rentę po kimś, kto zmarł po 2010 roku, lub po osobie, która miała ustalone prawo do renty lub emerytury). Jeśli składasz wniosek po osobie, która zmarła przed 2010 rokiem, możesz użyć druku Rp-2 lub nadal ERR-W, jeśli osoba zmarła podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub miała ustalone prawo do renty/emerytury z tego tytułu. Formularze te dostaniesz w każdej placówce ZUS albo ściągniesz ze strony internetowej ZUS. Po wypełnieniu, wraz z załącznikami, składasz je w najbliższym oddziale ZUS.

Podstawowe dokumenty, które zazwyczaj są potrzebne, to:

• Twój dokument tożsamości (dowód osobisty, akt urodzenia).
• Akt zgonu osoby, po której się starasz o rentę, oraz dokument potwierdzający datę urodzenia zmarłego.
• Dokument potwierdzający Wasz stosunek pokrewieństwa lub powinowactwa (np. akt urodzenia dla dziecka, akt małżeństwa dla wdowy/wdowca).

W zależności od Twojej sytuacji i tego, jak jesteś spokrewniony/a ze zmarłym, mogą być potrzebne dodatkowe papiery:

• Odpis aktu małżeństwa (dla wdowy/wdowca).
• Zaświadczenie o stanie zdrowia od lekarza orzecznika ZUS, potwierdzające niezdolność do pracy, jeśli prawo do renty zależy od tego.
• Zaświadczenie o tym, że nadal się uczysz, jeśli masz więcej niż 16 lat.
• Wyrok sądu lub ugoda w sprawie alimentów, jeśli dotyczy to osoby po rozwodzie lub w separacji.
• Oświadczenie, że nie zarabiasz.
• Jeśli zmarły nie miał ustalonego prawa do emerytury lub renty, może być potrzebna dokumentacja jego okresów składkowych i nieskładkowych (formularz ERP-6) oraz świadectwa pracy.

ZUS może też poprosić o inne dokumenty, jeśli uzna, że są niezbędne. Warto pogadać z pracownikiem ZUS albo sprawdzić na ich stronie, co dokładnie będzie potrzebne, zanim złożysz wniosek.

Kluczowe różnice: renta rodzinna a inne renty

Renta rodzinna, renta z tytułu niezdolności do pracy i renta socjalna – to trzy różne świadczenia, choć wszystkie wypłaca ZUS i wszystkie mają pomagać finansowo. Różnią się jednak tym, kto je dostaje, dlaczego je dostaje, jakie trzeba spełnić warunki i jak się je oblicza.

• Renta rodzinna: dla rodziny zmarłego ubezpieczonego (emeryta lub rencisty). Ma zapewnić bezpieczeństwo finansowe bliskim po stracie żywiciela. Trzeba mieć pokrewieństwo lub powinowactwo ze zmarłym i spełnić warunki wiekowe, zdrowotne lub dotyczące wychowywania dzieci.
• Renta z tytułu niezdolności do pracy (tzw. renta chorobowa): dla osoby żyjącej, która straciła zdolność do pracy przez chorobę lub wypadek. Trzeba mieć odpowiedni staż pracy i orzeczenie o niezdolności do pracy. Celem jest rekompensata za utratę dochodów.
• Renta socjalna: świadczenie pomocowe dla osoby pełnoletniej, która całkowicie straciła sprawność z powodu naruszenia organizmu. Powstało ono:
  • przed 18. urodzinami,
  • w trakcie nauki do 25. roku życia,
  • w trakcie studiów magisterskich lub doktoranckich,
  • bez względu na wiek, jeśli naruszenie sprawności było skutkiem wypadku przy pracy lub choroby zawodowej.

  To świadczenie ma wspierać osoby w trudnej sytuacji życiowej i materialnej, które nie mają prawa do innych rent czy emerytur.

Podstawą prawną renty rodzinnej jest ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Renta z tytułu niezdolności do pracy jest regulowana tymi samymi przepisami, ale ma inne kryteria. Renta socjalna ma osobną ustawę, co podkreśla jej odmienny charakter.

Nadchodzące zmiany w rencie rodzinnej w 2025 roku

Rok 2025 zapowiada się interesująco, jeśli chodzi o rentę rodzinną. Szykuje się spora zmiana, która wpłynie na życie wielu osób, zwłaszcza wdów i wdowców. Chodzi o tzw. „rentę wdowią”, czyli możliwość łączenia renty rodzinnej z własną emeryturą lub rentą z powodu niezdolności do pracy.

Od 1 lipca 2025 roku wdowy i wdowcy będą mogli wybrać, czy chcą pobierać:

• 100% renty rodzinnej oraz 15% swojej emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy,
• czy też 100% swojej emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy oraz 15% renty rodzinnej.

Trzeba jednak pamiętać, że suma tych świadczeń nie będzie mogła przekroczyć trzykrotności najniższej emerytury. Od marca 2025 roku ma ona wynosić 1878,91 zł. Jeśli suma będzie wyższa, świadczenie zostanie odpowiednio obniżone. Od 1 stycznia 2027 roku procent drugiego świadczenia w ramach takiej kombinacji ma wzrosnąć do 25%.

Żeby skorzystać z tych nowości, wdowa lub wdowiec musi spełnić pewne warunki. Przede wszystkim, prawo do renty rodzinnej musi nabyć po ukończeniu 55 lat (kobiety) lub 60 lat (mężczyźni). Dodatkowo, warunkiem jest pozostawanie we wspólności majątkowej do śmierci małżonka i nie zawarcie nowego związku małżeńskiego.

Wniosek o nowe zasady zbiegu świadczeń można składać od 1 lipca 2025 roku. Termin jest ważny, bo świadczenia będą wypłacane od miesiąca złożenia wniosku, ale nie wcześniej niż od 1 lipca 2025 roku. Wnioski złożone do 31 lipca 2025 roku pozwolą na wypłatę świadczeń od 1 lipca 2025 roku.

Oprócz tego, od marca 2025 roku wzrośnie też kwota minimalnej renty rodzinnej – będzie to 1878,91 zł miesięcznie, czyli tyle samo, co minimalna emerytura. Te zmiany mają poprawić sytuację finansową osób, które zostały na utrzymaniu po śmierci współmałżonka, a także ogólnie dostosować system świadczeń do obecnych potrzeb.

Podsumowanie

Renta rodzinna to naprawdę spore wsparcie finansowe dla rodziny, która straciła żywiciela. Pamiętaj, że to świadczenie ZUS, które przysługuje konkretnym krewnym po zmarłym ubezpieczonym lub renciście. Żeby ją dostać, musisz spełnić pewne kryteria wiekowe, zdrowotne albo dotyczące wychowywania dzieci, a czasami też udowodnić, że byłeś/byłaś finansowo zależny/a od zmarłego. Wysokość renty zależy od tego, jakie świadczenie przysługiwałoby zmarłemu i ilu jest uprawnionych, ale zawsze jest zagwarantowana minimalna kwota. Aby ją uzyskać, musisz złożyć wniosek z potrzebnymi dokumentami w ZUS. Co ważne, od 2025 roku szykują się zmiany, które pozwolą łączyć rentę rodzinną z własną emeryturą lub rentą, co na pewno poprawi sytuację wielu osób. Zawsze warto sprawdzać aktualne przepisy i w razie wątpliwości pytać w ZUS.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o rentę rodzinną

Czy można jednocześnie pobierać rentę rodzinną i pracować?

Tak, można jednocześnie pobierać rentę rodzinną i pracować, ale przychody z pracy mogą wpłynąć na jej wysokość. Jeśli zarobisz więcej niż 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, rentę się zmniejszy. A jeśli przekroczysz 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, rentę się zawiesi.

Co się stanie z rentą rodzinną, jeśli uprawniony do niej rencista/emeryt zawrze nowy związek małżeński?

Jeśli masz prawo do renty rodzinnej jako wdowa lub wdowiec (np. bo miałeś/miałaś ponad 50 lat lub byłeś/byłaś niezdolny/niezdolna do pracy), to zawarcie nowego związku małżeńskiego z reguły nie spowoduje utraty renty po pierwszym mężu/żonie. Tak jest do 30 czerwca 2025 roku. Jednak zmiany od 1 lipca 2025 roku dotyczące „renty wdowiej” mogą trochę namieszać w sposobie łączenia świadczeń. Samo zawarcie nowego małżeństwa przez wdowę/wdowca pobierającego rentę rodzinną nie powinno jej anulować. Mimo wszystko, warto zawsze dopytać o aktualne przepisy w ZUS.

Po jakim czasie od śmierci ubezpieczonego można złożyć wniosek o rentę rodzinną?

Możesz złożyć wniosek o rentę rodzinną w dowolnym momencie po śmierci osoby ubezpieczonej. Ale uwaga, prawo do renty przysługuje od miesiąca, w którym złożono wniosek, albo od miesiąca śmierci, jeśli wniosek złożysz w ciągu 12 miesięcy od tej daty. Jeśli złożysz wniosek później niż 12 miesięcy po śmierci, rentę dostaniesz od miesiąca złożenia wniosku.

Czy student może otrzymać rentę rodzinną po zmarłym rodzicu?

Tak, student może dostać rentę rodzinną po zmarłym rodzicu, jeśli spełni warunki dotyczące wieku i nauki. Dziecko ma prawo do renty rodzinnej do 25. roku życia, jeśli nadal się uczy. Jeśli zaś stało się całkowicie niezdolne do pracy przed 16. rokiem życia albo w trakcie nauki do 25. roku życia, renta może przysługiwać bez limitu wiekowego.

Kiedy ZUS może zawiesić lub zmniejszyć wypłatę renty rodzinnej?

ZUS może zawiesić lub zmniejszyć wypłatę renty rodzinnej, gdy osoba pobierająca rentę dorabia do niej, czyli osiąga przychody z pracy lub działalności podlegającej ubezpieczeniom społecznym. Dokładne progi zarobkowe, powyżej których renta jest zmniejszana lub zawieszana, są określone w przepisach i zmieniają się wraz ze średnim wynagrodzeniem.

Jakie są prognozy dotyczące wysokości najniższej renty rodzinnej w kolejnych latach?

Najniższa renta rodzinna jest co roku waloryzowana, zazwyczaj w marcu. Od marca 2025 roku planuje się podwyżkę do kwoty 1878,91 zł miesięcznie, czyli tyle, ile minimalna emerytura. Ta kwota będzie dalej waloryzowana w kolejnych latach, aby nadążyć za inflacją i wzrostem wynagrodzeń.

 

Poszukujesz agencji SEO w celu wypozycjonowania swojego serwisu? Skontaktujmy się!