Porozumienie stron – co to jest i jakie niesie za sobą konsekwencje? Poradnik

Wyobraź sobie, że masz z kimś umowę, a potem obie strony stwierdzacie, że chcecie ją zmienić albo po prostu zakończyć. Właśnie to jest sedno porozumienia stron – to taka umowa, w której obie strony mówią zgodnie „tak” na coś konkretnego. Może to być na przykład propozycja rozwiązania waszej dotychczasowej umowy. Kluczowe jest to, że obie strony robią to dobrowolnie, bez żadnego nacisku. W naszym kodeksie cywilnym, konkretnie w artykule 353¹, jest mowa o tzw. swobodzie umów – to dzięki niej możemy tak kształtować nasze zobowiązania. A jeśli umowa była na piśmie, to jej rozwiązanie przez porozumienie też powinno być na piśmie – tak mówi artykuł 77 § 2 Kodeksu cywilnego. To taka mała formalność, ale ważna dla jasności sytuacji.

Najważniejsze cechy porozumienia stron

Chodzi o to, żeby obie strony naprawdę chciały tego samego. Twoje oświadczenie woli musi się spotkać ze zgodnym oświadczeniem woli drugiej strony. Nikt nikomu niczego nie narzuca. Dlatego właśnie ta dobrowolność jest tak ważna – wszystko musi być świadome i przemyślane. Pamiętaj też o formie: jeśli pierwotna umowa była na piśmie, to jej zmiana lub rozwiązanie przez porozumienie też powinny być spisane. To taki dodatkowy haczyk, który chroni was obie. No i jeszcze jedno – jeśli już coś ustalicie, to nie da się tego tak po prostu wycofać. Chyba że obie strony znów się dogadają. Zdarza się też, że są pewne ograniczenia, na przykład w umowach o pracę, żeby chronić pracownika.

Jak porozumienie stron wygląda w praktyce?

Często sięgamy po porozumienie, bo to szybszy i prostszy sposób na rozwiązanie albo modyfikację umowy, niż przechodzenie przez wszystkie procedury i okresy wypowiedzenia. Szczególnie widoczne jest to w umowach o pracę. Zgodnie z kodeksem pracy (art. 30 § 1) możemy tak zakończyć zatrudnienie w dowolnym momencie, na jaki się umówimy. Dlaczego tak się dzieje? Czasami pracownik dostanie lepszą ofertę i chce szybko zacząć. Czasami pracodawca nie jest w pełni zadowolony z pracy, ale woli rozstać się polubownie niż wszczynać formalne procedury. Ale to nie wszystko! Czasem po prostu coś się zmienia w życiu pracownika – nagła potrzeba wyjazdu albo opieka nad kimś bliskim. Co ciekawe, takie porozumienie można zawrzeć nawet z pracownicą w ciąży, pod warunkiem, że ona sama się na to zgodzi. No i nie tylko w pracy takie rozwiązanie się sprawdza, ale też w innych umowach cywilnych.

Jak skutecznie dojść do porozumienia? Garść zasad

Żeby udało się dogadać, potrzebne są pewne umiejętności. Przede wszystkim:

• Aktywnie słuchaj: Naprawdę skup się na tym, co mówi druga osoba, nie przerywaj, powtarzaj jej słowa, żeby upewnić się, że dobrze zrozumiałeś, i zadawaj pytania.
• Bądź empatyczny: Spróbuj wczuć się w sytuację drugiej strony, zrozumieć, co nią kieruje. To naprawdę pomaga.
• Mów jasno: Wyrażaj swoje myśli w sposób prosty i zrozumiały. Unikaj dwuznaczności i tego, żeby druga osoba zgadywała, o co ci chodzi.
• Buduj zaufanie: Bądź szczery, kontroluj swoje emocje i pokaż, że zależy ci na dobrym wyniku rozmowy.
• Mów asertywnie: Wyrażaj swoje potrzeby i zdanie, ale rób to z szacunkiem. Celuj w rozwiązanie, na którym obie strony zyskają.
• Mowa ciała też jest ważna: Utrzymuj kontakt wzrokowy, bądź otwarty, uśmiechnij się. To wszystko buduje lepszą atmosferę.

Kilka prostych zachowań, które pomagają

Kiedy rozmawiasz z kimś, kto ma inne zdanie, lepiej stosować pewne zachowania. Zamiast oceniać, po prostu opisuj fakty i to, co widzisz. Skupiaj się na rozwiązaniu problemu, a nie na tym, kto ma rację. Bądź sobą, nie udawaj. Staraj się zrozumieć emocje drugiej strony, zamiast być obojętnym. Traktuj rozmówcę jak równego sobie i pokaż, że jesteś gotów do dyskusji. Czasem warto używać komunikatów „ja”, na przykład: „Czuję się zaniepokojony, kiedy…” zamiast: „Ty zawsze mnie martwisz!”. To pomaga unikać konfliktów.

Co się dzieje po zawarciu albo po braku porozumienia? Skutki prawne

Zawarcie porozumienia – co dalej?

Kiedy już się dogadacie i podpiszecie porozumienie, tak naprawdę natychmiast rozwiązujecie Wasz dotychczasowy stosunek prawny. Skutki są takie, jakbyście zastosowali sposób rozwiązania zgodny z charakterem waszej pierwotnej umowy, ale bez zbędnych formalności i okresów wypowiedzenia. W przypadku umowy o pracę, jeśli porozumienie tak stanowi, zatrudnienie może ustać nawet od razu. To wszystko jest wiążące od momentu złożenia drugiego oświadczenia woli. Najlepiej, żeby wszystko było na piśmie – wtedy jest jasność i łatwiej to udowodnić.

Brak porozumienia – co wtedy?

Jeżeli nie uda wam się dojść do wspólnego stanowiska, to po prostu Wasza pierwotna umowa nadal obowiązuje. Wszystkie rozmowy i propozycje, które się pojawiły, nie tworzą żadnego nowego zobowiązania. Generalnie, brak porozumienia sam w sobie nie jest problemem. Ale uwaga! Jeśli ktoś prowadził negocjacje bez zamiaru zawarcia umowy, tylko dla picu, a druga strona poniosła przez to straty (bo np. zrezygnowała z innej oferty), to może być odpowiedzialna za odszkodowanie. Taki zapis jest w artykule 72 § 2 Kodeksu cywilnego. Pamiętaj: rozmowy to nie zobowiązanie do zawarcia umowy.

Kiedy można zakwestionować porozumienie?

Nawet jeśli obie strony się dogadały, czasami takie porozumienie można podważyć. Dzieje się tak, gdy jedna ze stron miała wadę oświadczenia woli. Co to oznacza? Po prostu, że jej zgoda nie była w pełni dobrowolna i świadoma. Najczęstsze takie przypadki to:

• Błąd: Mylisz się co do jakiejś istotnej kwestii. W umowie o pracę może to być nawet podstęp ze strony pracodawcy.
• Groźba: Ktoś Cię przymusił, strasząc np. utratą pracy, ale ta groźba musi być naprawdę poważna.
• Stan wyłączający świadomość: Na przykład jeśli ktoś podpisał coś w ogromnym upojeniu alkoholowym.

Jeśli porozumienie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, też można je unieważnić. Pracownik, który podpisał coś pod wpływem takich wad, ma prawo się od tego uchylić. Wystarczy pisemne oświadczenie w odpowiednim terminie. Nawet jeśli porozumienie dotyczy pracownicy w ciąży i omija pewne ochronne procedury, to i tak pracownica ma prawo do wynagrodzenia za pracę wykonaną do momentu rozwiązania umowy. A jeśli chodzi o umowę przedwstępną, to można nawet dochodzić sądowo zawarcia umowy właściwej.

Porozumienie stron w pracy – jak to wygląda w praktyce?

Prawnicy są zgodni – porozumienie stron to najlepszy sposób na załatwienie sprawy w relacjach pracowniczych. Jest elastyczne, często prowadzi do szybkiego zakończenia współpracy i pozwala uniknąć kłopotliwych sytuacji. Zarówno pracodawcy, jak i pracownicy na tym korzystają. Pracodawca unika stresujących procesów sądowych i może szybko kogoś zatrudnić. Pracownik, choć może coś stracić, ma szansę wynegocjować lepsze warunki, na przykład odprawę czy dobre świadectwo pracy. Najważniejsze jest to, że strony same ustalają termin zakończenia pracy i inne szczegóły. Sąd Najwyższy podkreśla, że samo milczenie nie oznacza zgody – trzeba jasno powiedzieć „tak”.

Na co uważać, czyli ryzyka i ograniczenia

Ale uwaga, to nie zawsze jest kolorowo. Największe ryzyko jest takie, że pracownik może chcieć się potem uchylić od skutków takiego porozumienia, jeśli okaże się ono niekorzystne albo podpisane pod wpływem jakiejś wady. Czasami porozumienie nie jest najlepszym wyjściem, bo pracownik może stracić prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Trzeba też pamiętać o formalnościach – jeśli umowa była na piśmie, to porozumienie też musi być. Nie da się też nikogo zmusić do podpisania. Prawnicy ostrzegają, że trzeba uważać na zapisy i najlepiej skonsultować się z kimś, kto się na tym zna.

Statystyki: jak to wygląda w Polsce?

Trudno o dokładne dane dotyczące wszystkich rodzajów porozumień i ugód w Polsce. Najwięcej informacji znajdziemy w Informatorze Statystycznym Wymiaru Sprawiedliwości (ISWS), który gromadzi dane o działalności sądów. Informacje te są dostępne na stronach Ministerstwa Sprawiedliwości.

Kilka konkretnych przykładów:

• Spory o domeny internetowe: W Sądzie Polubownym ds. Domen przy PIIT odbyło się sporo postępowań. Z danych wynika, że w sprawach arbitrażowych większość rozstrzygnięć była na korzyść powoda (75%), a w mediacjach udało się wypracować ugodę w mniejszej liczbie spraw.
• Sprawy dotyczące kredytów frankowych: W sądach, na przykład w Warszawie, duża część spraw frankowych trafia na mediacje. Niestety, tylko niewielki procent z nich kończy się ugodą.
• Porozumienia w prawie pracy: Obecnie układy zbiorowe to tylko około 10% regulacji. Planuje się wprowadzanie nowych przepisów, ale eksperci obawiają się, że mogą to być tylko „papierowe sukcesy”.

Nie ma ogólnodostępnych statystyk dla wszystkich spraw sądowych. ISWS dostarcza danych o skazaniach czy rozwodach. Banki zmieniają swoje strategie w sprawach frankowych, co wpływa na liczbę zawieranych ugód.

Podsumowanie

Porozumienie stron to naprawdę elastyczny i często korzystny sposób na rozwiązanie lub zmianę umowy, zwłaszcza w pracy. Jest szybkie, nie wymaga wielu formalności i pozwala obu stronom wynegocjować akceptowalne warunki. Kluczem do sukcesu jest wzajemne zrozumienie, dobra komunikacja i świadomość zarówno korzyści, jak i potencjalnych ryzyk. Pamiętaj, że jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości, zawsze warto skonsultować się z prawnikiem.

Chcesz porozmawiać o swojej sytuacji? Skontaktuj się z nami!

FAQ – najczęściej zadawane pytania o porozumienie stron

Jakie są główne zalety zawarcia porozumienia stron?

Największe zalety to elastyczność w ustalaniu terminu zakończenia umowy, uniknięcie długiego procesu wypowiedzenia, możliwość wynegocjowania lepszych warunków (jak odprawa czy dobre świadectwo pracy) oraz po prostu unikanie kłótni i sporów sądowych.

Czy można podważyć porozumienie stron? Jeśli tak, to kiedy?

Tak, można je podważyć, jeśli zostało zawarte pod wpływem błędnych decyzji, takich jak błąd (np. podstęp ze strony pracodawcy), groźba albo gdy osoba była w stanie wyłączającym świadomość. Pracownik ma określony czas, żeby od takiego porozumienia odstąpić.

Czy pracownica w ciąży może zgodzić się na rozwiązanie umowy za porozumieniem?

Tak, może, ale tylko jeśli sama tego chce i jest to jej w pełni dobrowolna decyzja. Takie porozumienie nie stosuje zwykłych procedur ochronnych, ale musi być zawarte bez żadnego nacisku.

Jaki jest najlepszy sposób formalnego zawierania porozumienia stron?

Najlepiej, żeby było na piśmie, zwłaszcza jeśli pierwotna umowa też była spisana. Dzięki temu wszystko jest jasne, jest dowód, a ryzyko późniejszego podważenia jest mniejsze.

Czym porozumienie stron różni się od wypowiedzenia umowy?

Wypowiedzenie to jednostronna decyzja (pracodawcy lub pracownika), która zazwyczaj inicjuje okres wypowiedzenia i wymaga podania przyczyny (jeśli wypowiada pracodawca). Porozumienie stron to wspólna decyzja obu stron, która pozwala na zakończenie umowy w ustalonym terminie, często bez okresu wypowiedzenia i bez konieczności podawania przyczyn.

 

Poszukujesz agencji SEO w celu wypozycjonowania swojego serwisu? Skontaktujmy się!