Oświadczenie – co to jest? Jakie są rodzaje, konsekwencje i jak je składać? Przewodnik

Zastanawiałeś się kiedyś, czym tak naprawdę jest oświadczenie? To taki oficjalny „mówiony” czy „pisany” komunikat, który odgrywa sporą rolę w naszym codziennym życiu, a już na pewno w świecie prawnym. Oświadczenie może przybrać rozmaite formy, ale jego głównym celem jest zawsze przekazanie jakiejś informacji, przedstawienie swojego stanowiska albo po prostu zakomunikowanie swojej woli. Warto pamiętać, że niektóre oświadczenia potrafią wywołać konkretne skutki prawne – mogą zmienić naszą sytuację prawną albo nasze zobowiązania. Chciałbym Ci teraz przybliżyć, co to dokładnie jest oświadczenie, jakie są jego rodzaje, co sprawia, że jest „dobre”, jakie niesie za sobą konsekwencje prawne i jak je składać, żeby wszystko było jasne i działało, jak powinno.

Czym jest oświadczenie? Definicja i najważniejsze cechy

Oświadczenie to, mówiąc najprościej, oficjalna wypowiedź. Może być ona ustna, pisemna, a czasem wyrażona w jeszcze inny sposób – przez osobę fizyczną, firmę czy jakąś instytucję. Jego główna rola to przekazywanie informacji, wyrażanie swojego zdania albo manifestowanie woli. W kontekście prawnym oświadczenie to taki akt, który potwierdza fakty, prezentuje stanowisko albo po prostu wyraża oświadczenie woli, co ma na celu wywołanie konkretnych skutków prawnych. Co do zasady, oświadczenie jest jednostronne – składa je jedna osoba i zazwyczaj nie potrzebuje do tego zgody drugiej strony, inaczej niż w przypadku umowy. Żeby oświadczenie było skuteczne, musi być na tyle jasne i zrozumiałe, żeby można było bez problemu ustalić jego treść i to, jaki skutek prawny miało wywołać.

Najważniejsze cechy dobrego oświadczenia to:

• Oficjalność: Oświadczenie jest kierowane do kogoś konkretnego, na przykład do urzędu, firmy, z którą współpracujesz, albo do sądu.
• Wyrażanie woli lub wiedzy: Może chodzić o potwierdzenie pewnych faktów, ale też o wyrażenie zamiaru wywołania zmian w sytuacjach prawnych.
• Jednostronność: Zazwyczaj nie potrzebuje akceptacji odbiorcy, żeby wywołać skutki prawne.
• Jasność i zrozumiałość: Musi być tak napisane, żeby nie było wątpliwości, co autor miał na myśli.

Oświadczenie woli – coś więcej niż zwykłe słowa

Oświadczenie woli to taki specjalny rodzaj oświadczenia. W prawie cywilnym oznacza ono sposób wyrażenia przez kogoś swojej woli, który ma na celu wywołanie określonych skutków prawnych. To podstawa wielu działań prawnych, od prostych transakcji kupna po bardziej skomplikowane czynności. Wyobraź sobie zawarcie czy wypowiedzenie umowy, przyjęcie spadku albo sporządzenie testamentu – to wszystko są przykłady oświadczeń woli. Bez jasnego i zgodnego oświadczenia woli stron, wiele umów i innych działań prawnych po prostu by się nie odbyło. Oświadczenie woli jest zatem tym kluczowym elementem, który rozpoczyna albo zmienia relacje prawne między ludźmi.

Jakie cechy powinno mieć dobre oświadczenie?

Dobre oświadczenie, niezależnie od tego, czy jest to formalny dokument, czy zwykły komunikat, musi być precyzyjne i jasne. Dotyczy to zarówno oświadczeń woli, jak i oficjalnych wiadomości od firm czy wyjaśnień od pracodawcy. Brak tych cech może prowadzić do nieporozumień, złych interpretacji, a w efekcie do niechcianych skutków prawnych.

Oto co sprawia, że oświadczenie jest naprawdę dobre:

1. Jasność i brak dwuznaczności: Używaj prostych słów, unikaj branżowego żargonu i wszelkich niedomówień. Treść musi być zrozumiała dla każdego, kto ją czyta, tak żeby nie było możliwości, że ktoś zinterpretuje ją inaczej. To szczególnie ważne, gdy decydujesz, dajesz zgodę lub odmawiasz.
2. Konkretność i rzeczowość: Dobre oświadczenie odpowiada na pytania: kto, co, kiedy, gdzie, dlaczego i na jakich zasadach. Unikaj ogólników; podawaj konkretne fakty, daty, kwoty, terminy i jeśli to ważne – podstawy swoich decyzji.
3. Spójność i logiczna struktura: Powinno mieć wyraźny początek, rozwinięcie i zakończenie. Ważne, żeby nie było w nim sprzeczności, a każdy element powinien naturalnie prowadzić do następnego, tworząc całość, która ma sens.
4. Odpowiedni styl i forma: Ton wypowiedzi musi pasować do sytuacji – oficjalny, gdy załatwiasz sprawy urzędowe, rzeczowy i neutralny, gdy rozwiązujesz jakieś spory. No i oczywiście, musisz trzymać się zasad poprawnej polszczyzny, w tym ortografii i interpunkcji.
5. Precyzja prawna lub formalna (jeśli ma skutki prawne): Jeśli sprawa jest formalna, używaj jednoznacznych sformułowań, typu: „oświadczam, że…”, „wyrażam zgodę na…”. Ważne, żeby pojawiły się informacje o stronach, przedmiocie, ewentualnej podstawie prawnej, dacie i miejscu złożenia.
6. Prawdziwość i rzetelność: Treść oświadczenia musi opierać się na faktach, które w razie potrzeby da się udokumentować. Nie ukrywaj ważnych informacji, które mogą wpłynąć na to, jak zostanie odebrane i zrozumiane Twoje oświadczenie.
7. Odpowiednia długość: Oświadczenie powinno być na tyle krótkie, żeby dało się je szybko zrozumieć, ale jednocześnie na tyle szczegółowe, żeby nie pozostawiało niedomówień.

Rodzaje oświadczeń: Podział i formy

W języku polskim słowo „oświadczenie” jest bardzo szerokie i jego znaczenie zależy od kontekstu. Najczęściej w praktyce prawnej mamy do czynienia z oświadczeniami woli, które are absolutnie kluczowe dla wszelkich czynności prawnych. Możemy je podzielić na kilka sposobów.

Rodzaje oświadczeń woli (ze względu na liczbę stron czynności)

Podstawowy podział dotyczy tego, ile osób składa oświadczenie, aby wywołać skutek prawny:

• Jednostronne oświadczenia woli: Wystarczy, że jedna osoba złoży takie oświadczenie, a wywoła ono określony skutek prawny. Przykładem jest wypowiedzenie umowy najmu, odwołanie pełnomocnictwa albo sporządzenie testamentu.
• Dwustronne (umowy): Skutki prawne pojawiają się dopiero wtedy, gdy co najmniej dwie strony złożą zgodne oświadczenia woli. Najlepszym przykładem jest umowa sprzedaży, najmu czy zlecenie – tutaj obie strony muszą się zgodzić na warunki.
• Wielostronne / uchwały: Dotyczy to sytuacji, gdy oświadczenia składa więcej niż dwie strony, a wynikający z nich skutek prawny zależy od decyzji większości. Przykładem są uchwały wspólników spółek.

Rodzaje ze względu na formę (sposób złożenia oświadczenia)

W prawie cywilnym forma, w jakiej składamy oświadczenie, często decyduje o jego ważności. Przepisy prawa wymieniają różne formy:

• Ustna: Oświadczenie składane słownie, bez utrwalenia na piśmie. Jest dopuszczalne, jeśli prawo nie wymaga innej formy.
• Forma dokumentowa: Oświadczenie utrwalone w jakimkolwiek dokumencie, na przykład w e-mailu, SMS-ie, nagraniu audio lub wideo. Najważniejsze, żeby dokument pozwalał jednoznacznie zidentyfikować osobę składającą oświadczenie.
• Zwykła forma pisemna: Chodzi o sporządzenie treści oświadczenia na papierze i własnoręczne podpisanie go przez składającego.
• Pisemna z datą pewną: To zwykłe oświadczenie pisemne, ale z datą potwierdzoną urzędowo – na przykład przez notariusza albo wpisem do rejestru.
• Pisemna z notarialnie poświadczonym podpisem: Podpis na zwykłym piśmie jest uwierzytelniany przez notariusza, co daje większą pewność co do tożsamości podpisującego.
• Akt notarialny: To najbardziej sformalizowana forma, w której całe oświadczenie jest przygotowywane przez notariusza. Jest wymagany na przykład przy sprzedaży nieruchomości.
• Forma elektroniczna: Oświadczenie złożone za pomocą środków komunikacji elektronicznej, opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Taka forma jest równie ważna jak forma pisemna.

Inne podziały oświadczeń woli

Oprócz formy i liczby stron, oświadczenia woli można rozpatrywać przez pryzmat czynności prawnych, których są elementem. Są to na przykład czynności konsensualne (skuteczne od momentu zgodnych oświadczeń), realne (wymagające dodatkowo wydania rzeczy) czy czynności odpłatne albo nieodpłatne.

Kiedy należy złożyć oświadczenie? Najczęstsze sytuacje

Oświadczenie jest potrzebne zawsze wtedy, gdy chcemy prawnie wywołać określony skutek, wpłynąć na stosunki prawne albo potwierdzić pewne fakty. W życiu codziennym i w pracy najczęściej składamy oświadczenie woli, żeby:

• Zawrzeć umowę: Dotyczy to wszelkich umów, takich jak kupno-sprzedaż, najem, zlecenie, pożyczka czy darowizna. Twoje oświadczenie woli jest tu kluczowe do nawiązania stosunku prawnego.
• Zakończyć lub zmienić umowę: Wypowiedzenie umowy najmu, umowy o pracę, czy odstąpienie od umowy to przykłady sytuacji, w których Twoje jednostronne oświadczenie jest niezbędne.
• Przenieść własność: Sprzedaż samochodu, darowizna nieruchomości czy zbycie udziałów wymaga złożenia odpowiedniego oświadczenia, często w szczególnej formie.
• Dokonać czynności jednostronnych: Sporządzenie testamentu jest klasycznym przykładem oświadczenia woli, które wywołuje skutki prawne po śmierci.

Trzeba pamiętać, że prawo często wymaga szczególnej formy oświadczenia. Na przykład, przy sprzedaży nieruchomości wymagany jest akt notarialny, a przy umowie pożyczki powyżej pewnej kwoty – forma pisemna lub dokumentowa. Jeśli zignorujesz te wymogi, Twoje oświadczenie woli może być nieważne. W sytuacjach, gdy druga strona nie chce złożyć koniecznego oświadczenia, prawomocny wyrok sądu może je zastąpić.

Konsekwencje złożenia fałszywego oświadczenia

Złożenie fałszywego oświadczenia, zwłaszcza pod groźbą odpowiedzialności karnej, może prowadzić do bardzo poważnych konsekwencji prawnych. W Polsce kluczowe znaczenie ma tutaj artykuł 233 Kodeksu karnego, który reguluje odpowiedzialność za fałszywe zeznania i oświadczenia.

Główne konsekwencje to:

• Odpowiedzialność karna: Za złożenie nieprawdziwych zeznań lub oświadczeń mających służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub innym prawnym, grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. To kara za świadome wprowadzenie w błąd organu wymiaru sprawiedliwości lub innego organu państwowego.
• Okoliczności łagodzące: Prawo przewiduje możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary lub odstąpienia od jej wymierzenia. Dotyczy to sytuacji, gdy fałszywe oświadczenie zostało złożone z obawy przed odpowiedzialnością karną własną lub osoby najbliższej, lub gdy oświadczenie to nie wpłynęło na rozstrzygnięcie sprawy. Dobrowolne sprostowanie nieprawdziwego oświadczenia przed wystąpieniem skutków procesowych jest również okolicznością łagodzącą.
• Poświadczenie nieprawdy w dokumencie: Jeśli fałszywe oświadczenie zostanie zawarte w dokumencie urzędowym lub prywatnym, sprawca może odpowiadać również za poświadczenie nieprawdy (art. 271 k.k.), co również wiąże się z karą pozbawienia wolności.
• Specjalne sankcje: W przypadku oświadczeń majątkowych składanych przez funkcjonariuszy publicznych, podanie nieprawdy może skutkować karą pozbawienia wolności do 5 lat, a w mniejszych przypadkach – grzywną lub ograniczeniem wolności.

Statystyki i dane dotyczące odwołań/sporów z oświadczeń

Trudno o jedno, globalne zestawienie statystyk dotyczących sporów związanych ze wszystkimi rodzajami oświadczeń, ponieważ są one rozproszone w różnych obszarach prawa i administracji. Jednakże, analizując dostępne dane z poszczególnych instytucji, można zauważyć pewne tendencje.

Poniżej znajdziesz kilka przykładów ilustrujących skalę sporów:

• Krajowa Izba Odwoławcza (KIO): W obszarze zamówień publicznych, odsetek odwołań odrzucanych z przyczyn formalnych wahał się na przestrzeni lat od około 5% do ponad 12%, co pokazuje znaczenie poprawnego formułowania dokumentów, w tym oświadczeń.
• Świadczenie wspierające: Liczba wniosków o ponowne rozpatrzenie (odwołań) od decyzji dotyczących tego świadczenia przekroczyła kilka tysięcy, co świadczy o istotnej liczbie sporów dotyczących praw i obowiązków w tym zakresie.
• Trybunał Sprawiedliwości UE (TSUE): Statystyki dotyczące wnoszonych odwołań (apelacji) pokazują, że w sprawach unijnych również dochodzi do znaczącej liczby postępowań kwestionujących wydane rozstrzygnięcia.
• Postępowania dotyczące cudzoziemców i obywatelstwa: Dane publikowane przez odpowiednie urzędy często zawierają informacje o liczbie decyzji odmownych lub cofniętych wniosków, co pośrednio wskazuje na liczbę sporów i odwołań w tych obszarach.

Precyzja w oświadczeniach – perspektywa ekspertów prawnych

Eksperci prawni zgodnie podkreślają, że kluczem do skuteczności i bezpieczeństwa prawnego oświadczeń jest precyzja. Zarówno w codziennym życiu, jak i w bardziej skomplikowanych sytuacjach prawnych, sposób formułowania myśli i intencji ma fundamentalne znaczenie.

Co mówią prawnicy na temat precyzji w oświadczeniach:

• Fundament analizy prawnej: Precyzyjne opisanie stanu faktycznego i problemu stanowi podstawę do dalszych, rzetelnych analiz prawnych. Bez dokładnego opisu faktów, wnioski prawne mogą być błędne.
• Jednoznaczne formułowanie stanowiska: Jasno postawione pytania i precyzyjnie sformułowane stanowisko pozwalają na obiektywną ocenę ryzyka i wskazanie konkretnych konsekwencji prawnych.
• Zrozumiały język: Chociaż precyzja jest ważna, równie istotne jest, aby język oświadczenia był zrozumiały dla odbiorcy. Unikaj nadmiernego żargonu, który może prowadzić do błędnego pojmowania praw i obowiązków.
• Powiązanie treści z konsekwencjami: Precyzyjne określenie treści oświadczenia musi być ściśle powiązane z zamierzonymi lub możliwymi skutkami prawnymi. Pozwala to odbiorcy na świadome podjęcie decyzji.
• Uzasadnienie jako klucz do interpretacji: Rzetelne uzasadnienie oświadczenia, wraz ze wskazaniem podstaw prawnych, ułatwia jego weryfikację i ogranicza pole do dowolnej, niekorzystnej interpretacji.

W opinii ekspertów prawnych, precyzja w oświadczeniach przekłada się na:

• Zwiększenie bezpieczeństwa prawnego dla wszystkich stron.
• Zmniejszenie ryzyka sporów wynikających z nieporozumień i odmiennych interpretacji.
• Umożliwienie trafnej oceny ryzyka i przewidywania skutków prawnych.
• Wsparcie w podejmowaniu świadomych i uzasadnionych decyzji.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o oświadczenie

Co to jest oświadczenie w języku potocznym?

W potocznym rozumieniu, oświadczenie to po prostu każda oficjalna wypowiedź, pisemna lub ustna, która przekazuje jakąś informację, przedstawia stanowisko albo wyraża wolę w danej sprawie.

Czym różni się oświadczenie od umowy?

Główna różnica polega na tym, że oświadczenie jest zazwyczaj jednostronne i nie potrzebuje zgody drugiej strony, żeby wywołać skutki prawne. Umowa to natomiast zgodne oświadczenia woli co najmniej dwóch stron, które wspólnie tworzą zobowiązanie.

Czy email może być oświadczeniem woli?

Tak, e-mail może być traktowany jako oświadczenie w formie dokumentowej, jeśli utrwala wolę wywołania określonych skutków prawnych i pozwala jednoznacznie zidentyfikować autora. Jest to bardzo często stosowana forma w obrocie prawnym.

Jakie są najczęstsze skutki prawne oświadczenia?

Najczęściej złożenie oświadczenia wiąże się z zawarciem, zmianą lub zakończeniem umowy, przeniesieniem własności rzeczy lub praw, a także wykonaniem innych jednostronnych czynności prawnych, które zmieniają stan prawny stron.

Co grozi za złożenie fałszywego oświadczenia w sądzie?

Za złożenie fałszywego oświadczenia w sądzie, które ma służyć za dowód, grozi odpowiedzialność karna na podstawie art. 233 k.k., czyli kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do nawet 8 lat, w zależności od okoliczności.

Czy można odwołać oświadczenie woli?

Tak, co do zasady oświadczenie woli można odwołać. Termin i warunki odwołania zależą jednak od tego, czy oświadczenie było złożone innemu podmiotowi (np. gdy dotarło do adresata) i od konkretnych przepisów prawa regulujących daną sytuację.

 

Poszukujesz agencji SEO w celu wypozycjonowania swojego serwisu? Skontaktujmy się!