Jak obliczyć podatek dochodowy? Kompletny przewodnik

Podatek dochodowy w Polsce to po prostu pieniądze, które musisz odprowadzić do państwa, liczone od tego, ile faktycznie zarobiłeś. Mówiąc prościej, to przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania, a także o ewentualne ulgi i odliczenia, z których możesz skorzystać. W naszym kraju kręgosłupem tego wszystkiego są dwie główne ustawy: o podatku dochodowym od osób fizycznych (czyli PIT) i o podatku dochodowym od osób prawnych (CIT). Ten artykuł ma Ci pomóc przejść przez gąszcz przepisów, pokazać różne sposoby rozliczania, kluczowe ulgi i podpowiedzieć, jak to wszystko zrobić w praktyce. Niezależnie od tego, czy jesteś pracownikiem, prowadzisz własną firmę, czy masz spółkę – coś dla siebie tu znajdziesz.

Czym jest podatek dochodowy i kto jest obowiązany do płacenia?

Podatek dochodowy to nie to samo co przychód. Jest to świadczenie pieniężne, którego wysokość zależy od faktycznego dochodu. Wyjątkiem jest ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, gdzie płacimy podatek od przychodu. Obowiązek podatkowy ciąży na każdym, kto osiągnie dochód podlegający opodatkowaniu, ale pamiętaj – zawsze możesz skorzystać z ulg i odliczeń.

Kto płaci podatek dochodowy PIT?

PIT-a płacą osoby fizyczne. Jesteś polskim rezydentem podatkowym? To znaczy, że musisz zapłacić podatek od wszystkiego, co zarobisz na całym świecie. Jesteś nierezydentem, ale pracujesz w Polsce? Zapłacisz podatek tylko od tego, co zarobisz tutaj. Przykłady dochodów? Umowa o pracę, własna działalność gospodarcza, dochody z kapitału czy nawet inne źródła.

Kto płaci podatek dochodowy CIT?

CIT-a płacą osoby prawne – wszelkiego rodzaju spółki, przedsiębiorstwa czy inne organizacje. Ten podatek nalicza się od zysku netto, czyli tego, co zostanie po odliczeniu kosztów od przychodów.

Jakie są różne formy opodatkowania PIT dla osób fizycznych?

Jako osoba fizyczna masz kilka opcji, jak rozliczyć swoje dochody. Wybór tej właściwej ma realny wpływ na to, ile pieniędzy zostanie Ci w kieszeni.

Na czym polega skala podatkowa (zasady ogólne)?

To chyba najbardziej znany system. Im więcej zarabiasz, tym wyższa stawka podatku.

• Do kwoty 120 000 zł dochodu płacisz 12% podatku.
• Od kwoty przekraczającej 120 000 zł płacisz już 32%.
• A jeśli Twoje dochody przekroczą milion złotych, dojdzie Ci jeszcze 4% daniny solidarnościowej.

Na szczęście mamy też kwotę wolną od podatku, która wynosi 30 000 zł. Jak to policzyć? Weź przychód, odejmij koszty uzyskania przychodu – masz dochód. Od dochodu odejmij składki ZUS i straty z lat poprzednich – to będzie podstawa opodatkowania. Potem mnożysz ją przez odpowiednią stawkę. Do rozliczenia zazwyczaj użyjesz PIT-36 albo PIT-37, jeśli pracujesz na etacie.

Czym jest podatek liniowy?

Tutaj sprawa jest prostsza – niezależnie od tego, ile zarobisz, stawka jest jedna: 19%. Podatek liniowy płacisz od całego dochodu, czyli po odliczeniu kosztów i innych dopuszczalnych odliczeń. Do tego celu użyjesz formularza PIT-36L.

Czym jest ryczałt od przychodów ewidencjonowanych?

W przypadku ryczałtu liczy się przychód, nie dochód. Czyli koszty uzyskania przychodu idą w odstawkę przy obliczaniu podatku. Stawki ryczałtu są różne i zależą od tego, czym się zajmujesz (zgodnie z PKWiU), mogą wynosić od 2% do 17%. Odliczyć możesz część składek ZUS i składkę zdrowotną. Rozliczysz się z tego na formularzu PIT-28.

Czym jest karta podatkowa?

To forma opodatkowania, gdzie płacisz stałą, zryczałtowaną kwotę podatku. Nie zależy ona od Twojego dochodu. Warto jednak wiedzieć, że karta podatkowa jest stopniowo wycofywana i dostępna tylko dla nielicznych.

Jak obliczyć podatek CIT dla osób prawnych?

Podatek CIT płacą osoby prawne. Obliczamy go od dochodu, który jest różnicą między przychodami a kosztami ich uzyskania, pomniejszoną o dopuszczalne odliczenia.

Jakie są stawki CIT?

Zasadniczo stawka CIT to 19%. Ale uwaga! Jest też obniżona stawka 9% dla tak zwanych „małych podatników” (firmy, których przychody w poprzednim roku nie przekroczyły 2 milionów euro). Niższa stawka 9% dotyczy też firm, które dopiero zaczynają działalność, ale z wyłączeniem dochodów kapitałowych.

Jakie są kluczowe pojęcia w CIT?

Najważniejsze jest „dochód netto” – to od niego liczysz podatek. Termin „mały podatnik” odnosi się do kryterium przychodowego, które daje Ci prawo do niższej stawki podatku.

Jakie są różnice między PIT a CIT?

Najprościej mówiąc: PIT jest dla ludzi, CIT dla firm. Różnią się podmioty, które je płacą, a co za tym idzie – zasady naliczania, stawki i formularze.

Jak obliczyć podatek PIT na konkretnych formularzach?

To, jak obliczysz PIT, zależy od tego, skąd masz dochód i jaką formę opodatkowania wybrałeś. Najczęściej spotkasz formularze PIT-37, PIT-36, PIT-36L i PIT-28.

Jak obliczyć podatek na PIT-37 (umowy o pracę)?

Na PIT-37 liczysz podatek, stosując skalę podatkową do podstawy opodatkowania. Tę podstawę wyliczasz, odejmując od przychodów koszty ich uzyskania. Wszystkie potrzebne dane o przychodach dostaniesz od pracodawcy w informacji PIT-11. Następnie obliczoną kwotę podatku pomniejszasz o zaliczki, które pracodawca pobrał w ciągu roku. Wynik powie Ci, czy masz coś do zapłaty, czy może należy Ci się zwrot nadpłaty.

Jak obliczyć podatek na PIT-36/PIT-36L (działalność gospodarcza)?

Jeśli prowadzisz firmę, wybierzesz PIT-36, jeśli rozliczasz się według skali podatkowej, albo PIT-36L, jeśli wybrałeś podatek liniowy. Przy skali podatkowej najpierw liczysz dochód (przychody minus koszty i odliczenia), a potem stosujesz stawki: 0% do 30 000 zł (uwzględniając kwotę wolną), 12% do 120 000 zł, a powyżej tej kwoty 32%. Od obliczonego podatku możesz odliczyć kwotę wolną i inne ulgi. Przy podatku liniowym stawka jest stała – 19% od całego dochodu. Pamiętaj, żeby nie mieszać tych form opodatkowania z rozliczeniem małżonka, jeśli on wybrał inaczej. Programy księgowe, na przykład inFakt, naprawdę mogą Ci w tym pomóc.

Jak obliczyć podatek na PIT-28 (ryczałt ewidencjonowany)?

Przy PIT-28 najpierw ustalamy przychód, bo koszty uzyskania przychodu nie mają tu znaczenia. Potem stosujemy właściwą stawkę ryczałtu, która zależy od rodzaju Twojej działalności (według PKD) – może to być np. 8,5% albo 17%. Od tak obliczonego podatku odejmujemy część składek ZUS. Wypełniając formularz, uwzględniasz przychody, odliczenia i ostateczną kwotę ryczałtu do zapłaty. Zazwyczaj masz na to czas do końca lutego.

Jakie są kluczowe ulgi i odliczenia w podatku dochodowym?

System podatkowy w Polsce daje nam sporo możliwości, żeby obniżyć podatek. Możemy je podzielić na te, które obniżają podstawę opodatkowania (czyli dochód, od którego liczymy podatek), i te, które obniżają sam podatek.

Jakie zwolnienia z podatku obowiązują (do 85 528 zł)?

Jest kilka zwolnień, które działają do rocznego limitu przychodu 85 528 zł. Należą do nich:

• Ulga dla młodych: dla osób poniżej 26. roku życia.
• Ulga na powrót: dla tych, którzy wracają do Polski po pobycie za granicą.
• Ulga dla pracujących seniorów: dla osób w wieku emerytalnym, które nadal pracują.
• Ulga 4+: dla rodziców wychowujących co najmniej czworo dzieci.

Żeby z nich skorzystać, trzeba spełnić określone warunki, w tym limity dochodów.

Jakie są odliczenia od dochodu?

Od dochodu możesz odliczyć na przykład:

• Składki ZUS (społeczne, rentowe, chorobowe).
• Darowizny na cele pożytku publicznego (ale tylko do 6% dochodu).
• Wpłaty na IKZE (Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego).
• Wydatki na internet (tutaj są pewne limity).
• Wydatki na termomodernizację budynku.
• Wydatki związane z badaniami i rozwojem (B+R).
• Ulga CSR (czyli wsparcie sportu, kultury czy szkolnictwa).

Jakie są odliczenia od podatku?

Bezpośrednio od podatku, który już obliczyłeś, możesz odliczyć:

• Ulga na dzieci: tak zwana ulga rodzinna, jej wysokość zależy od liczby dzieci.
• Ulga abolicyjna: dla osób, które zarobiły za granicą.

Poniżej znajdziesz tabelę, która zbiera najważniejsze informacje o wybranych ulgach:

Ulga/Odliczenie	Od czego odliczane	Limit/warunki	Formularze PIT
Ulga 4+	Zwolnienie przychodu	Do 85 528 zł, ≥4 dzieci	PIT-28,36,36L,37
Darowizny	Dochód	Do 6% dochodu, potwierdzenia	PIT-28,36,36L,37
IKZE	Dochód	Wpłaty na konto emerytalne	PIT-28,36,36L,37
Ulga na dzieci	Podatek	Zależne od liczby dzieci	PIT-36,37
Składki ZUS	Dochód	Obowiązkowe składki	Ogólne

Jakie są statystyki i trendy w opodatkowaniu dochodowym w Polsce?

System podatkowy w Polsce ciągle się zmienia, co widać w dostępnych statystykach. Obserwujemy kluczowe trendy, które wpływają zarówno na budżet państwa, jak i na Twoje finanse.

Średnia kwota podatku PIT

Średnio Polak w 2025 roku zapłacił 5 000 zł podatku PIT. To sporo, bo aż o 42% więcej niż w 2023 roku. Taki wzrost to w dużej mierze zasługa inflacji, która podbiła nominalne dochody, a także zmian w progach podatkowych. Z drugiej strony, mniej osób korzysta z całkowitego zwolnienia z PIT – z 43% do 33% w 2025 roku.

Liczba podatników w drugim progu podatkowym

Zauważono też, że coraz więcej osób wpada w drugi, wyższy próg podatkowy (32%). W 2025 roku było to już 2 miliony osób – czyli o 700 tysięcy więcej niż rok wcześniej. To około 8% wszystkich rozliczających się według skali. Ta grupa wygenerowała znaczną część wpływów z PIT.

Zwroty nadpłat PIT

W 2025 roku padł rekord jeśli chodzi o zwroty nadpłat podatku PIT – było to 22 miliardy złotych. Co ciekawe, średni czas oczekiwania na zwrot skrócił się do 14 dni. To efekt usprawnienia procesów administracyjnych i cyfryzacji.

Wpływy budżetowe i udziały JST

Dane za pierwszą połowę 2025 roku pokazują spadek dochodów budżetu państwa o 13% rok do roku. Z drugiej strony, jednostki samorządu terytorialnego (JST) dostały znacznie więcej pieniędzy z PIT i CIT – ich udziały wzrosły o 193,6% w porównaniu z tym samym okresem rok wcześniej. To efekt przesunięcia części dochodów podatkowych na poziom samorządowy.

Szara strefa

Szara strefa gospodarki, czyli działalność nieopodatkowana lub niedostatecznie opodatkowana, to nadal spore wyzwanie. Szacuje się, że w 2025 roku jej udział w PKB wyniesie 18,1%, co oznacza znaczną utratę potencjalnych dochodów podatkowych dla państwa.

Jakie są propozycje zmian w podatkach od 2026/2027 roku według ekspertów?

Eksperci podatkowi generalnie dobrze oceniają planowane uproszczenia w systemie podatkowym, które mają wejść w życie od 2026 roku. Widzą w tym krok w dobrą stronę, czyli w kierunku zmniejszenia biurokracji i ułatwienia prowadzenia biznesu. Podkreślają jednak, że nie wszystkie proponowane zmiany są jednoznacznie korzystne, a niektóre budzą pewne wątpliwości.

Pozytywnie oceniane uproszczenia

• Podniesienie limitu dla metody kasowej PIT i proporcjonalne obliczanie limitu stawki CIT ułatwią stosowanie preferencyjnych zasad w ciągu roku.
• Uproszczenia w amortyzacji dla inwestycji w gminach o wysokim bezrobociu, bez potrzeby badania zamożności gminy, przyspieszą rozliczanie kosztów.
• Zmiany dotyczące składki zdrowotnej, w tym obniżenie jej stawki ryczałtowej, mają przynieść ulgę mikroprzedsiębiorcom.
• Usprawnienia w procedurach zwrotów i umorzeń podatków, w tym możliwość umorzenia podatku przed terminem płatności, zredukują obciążenia administracyjne.
• Łagodzenie zasad dla stref ekonomicznych i spółek holdingowych, na przykład poprzez zniesienie obowiązku oświadczeń o zwolnieniach CIT, ułatwi funkcjonowanie tych podmiotów.

Mieszane lub krytyczne opinie ekspertów

• Ograniczenia dotyczące ulgi IP Box (preferencyjna 5% stawka podatkowa) spotykają się z krytyką, zwłaszcza likwidacja możliwości korzystania z niej przez jednoosobowe firmy bez struktury pracowniczej. Eksperci uważają to za uszczelnienie systemu kosztem najlepiej zarabiających.
• Zmiany w zasadach dotyczących programów motywacyjnych mogą skomplikować rozliczenia podatkowe, przenosząc dochody z jednej stawki podatkowej na inną.

Eksperci, w tym Małgorzata Samborska, zwracają uwagę, że zaproponowane zmiany są na etapie konsultacji i ich ostateczny kształt będzie znany bliżej daty wejścia w życie. Podkreślają potrzebę bieżącego monitorowania projektów prawnych, aby być na bieżąco z ewolucją prawa podatkowego.

Podsumowanie

Żeby dobrze obliczyć podatek dochodowy, musisz rozumieć podstawowe zasady dotyczące PIT i CIT, a także umieć wybrać odpowiednią formę opodatkowania. Kluczowe jest też świadome korzystanie z dostępnych ulg i odliczeń, które mogą znacząco obniżyć Twój podatek. Jeśli masz wątpliwości albo Twoja sytuacja podatkowa jest skomplikowana, zawsze warto porozmawiać z kimś z urzędu skarbowego albo z doradcą podatkowym. Istnieje też mnóstwo programów do rozliczania PIT i CIT, które mogą Ci to ułatwić. Pamiętaj, rzetelne i terminowe rozliczanie podatków to podstawa dla finansów państwa i prawidłowego funkcjonowania samorządów.

 

Poszukujesz agencji SEO w celu wypozycjonowania swojego serwisu? Skontaktujmy się!

„`