Dewaluacja – co to jest i jak wpływa na naszą gospodarkę? Poradnik

Zastanawiałeś się kiedyś, dlaczego ceny niektórych produktów nagle idą w górę albo dlaczego nasz eksport nagle staje się „tańszy” dla obcokrajowców? Często za tymi zmianami stoi pojęcie, o którym słyszymy w kontekście polityki gospodarczej – dewaluacja. Ale co to właściwie jest i jak to się dzieje, że wpływa na naszą codzienność? Dewaluacja to nic innego jak świadome i celowe obniżenie wartości waluty danego kraju. Robi to rząd lub bank centralny, zazwyczaj wtedy, gdy obowiązuje stały kurs walutowy. Pomyśl o tym jak o „oficjalnym” zrzuceniu ceny naszej waluty w porównaniu do innych, na przykład euro czy dolara. To coś innego niż deprecjacja – ta druga to naturalny spadek wartości waluty wynikający z tego, co dzieje się na rynku. Choć czasem mówi się, że dewaluacja ma pomóc w eksporcie i handlu, badania często pokazują, że takie korzyści są raczej krótkoterminowe.

Jak działa dewaluacja? Rozbijmy to na czynniki pierwsze

Zasadniczo dewaluacja to takie „urzędowe” obniżenie ceny naszej waluty względem innych, a czasem też złota. To narzędzie, po które sięga się, gdy jest stały lub sztywny kurs walutowy. Kto za tym stoi? Rząd albo bank centralny.

Czemu w ogóle sięga się po takie rozwiązanie? Najczęściej dzieje się tak, gdy kraj ma problemy z nadwyżką importu nad eksportem (czyli kupujemy więcej z zagranicy niż sprzedajemy) lub gdy trudno jest spłacić zagraniczne długi. Wtedy obniżenie wartości waluty działa na kilku poziomach:

• Eksport staje się tańszy: Nasze towary i usługi są atrakcyjniejsze cenowo dla zagranicznych kontrahentów, co powinno przełożyć się na większe zamówienia.
• Import staje się droższy: Produkty z innych krajów wydają się nam droższe, co może zachęcić do wybierania krajowych zamienników.
• Bilans handlowy się poprawia: Zmieniają się relacje cenowe między tym, co sprzedajemy, a tym, co kupujemy.

Warto też od razu wyjaśnić różnicę między dewaluacją a deprecjacją. Dewaluacja to świadoma decyzja „z góry”, przy stałym kursie. Deprecjacja to natomiast naturalny ruch waluty na rynku, gdy mamy płynny kurs – po prostu jej wartość spada, bo tak chce rynek, bez „urzędowej” interwencji. Jest jeszcze denominacja – to techniczna zmiana nominału waluty (np. odcięcie zer), która sama w sobie nie zmienia jej realnej wartości.

Dlaczego państwa decydują się na dewaluację?

Czasem dzieje się to z premedytacją. Państwa świadomie osłabiają walutę, żeby:

• Wzmocnić nasz eksport – nasze produkty stają się bardziej konkurencyjne na świecie.
• Zmniejszyć deficyt handlowy – chcemy więcej sprzedawać, a mniej kupować za granicą.

Jak to robią? Bank centralny może na przykład sprzedawać waluty obce ze swoich rezerw albo obniżyć stopy procentowe.

Ale dewaluacja może też być skutkiem problemów, których nie da się łatwo kontrolować:

• Wysoka inflacja: Często wynika z „drukowania” zbyt dużej ilości pieniędzy albo zbyt rozrzutnej polityki budżetowej.
• Dziura w handlu i płatnościach: Gdy import ciągle przewyższa eksport, rośnie zapotrzebowanie na waluty obce.
• Ucieczka kapitału: Dzieje się tak, gdy w kraju jest niestabilnie politycznie, są sankcje albo rynkiem zaczynają rządzić spekulanci.
• Ogromne zadłużenie zagraniczne: Dług staje się tak duży, że nie wiadomo, jak go spłacić.
• Kryzysy ekonomiczne lub polityczne: Problemy gospodarcze, zwłaszcza na rynkach wschodzących, albo presja ze strony międzynarodowych instytucji finansowych.

Gdy pojawia się kryzys, bank centralny próbuje ratować sytuację, sprzedając waluty obce z rezerw. Ale jeśli te rezerwy się wyczerpią, może dojść do nagłej dewaluacji. Niestety, nierównowaga handlowa to najczęstszy winowajca, a zewnętrzne czynniki, jak spekulacje, tylko pogarszają sprawę.

Jakie są skutki dewaluacji dla gospodarki?

Jasna strona medalu: co może się poprawić?

Dla naszej gospodarki dewaluacja oznacza, że waluta staje się tańsza w porównaniu do obcych. Dzięki temu eksport staje się bardziej opłacalny, co może napędzić produkcję, stworzyć nowe miejsca pracy i poprawić bilans handlowy. Co więcej, nasze krajowe długi w obcej walucie mogą stać się łatwiejsze do spłacenia, bo ich wartość w złotówkach rośnie. Zwiększa się też ilość pieniądza w obiegu, co może prowadzić do obniżki stóp procentowych i pobudzenia popytu. Nawet turystyka może na tym skorzystać – zagraniczni goście mogą przyjeżdżać chętniej, bo jest taniej.

Dla całej gospodarki międzynarodowej, dewaluacja sprawia, że nasze produkty stają się konkurencyjne, co zwiększa eksport i zmniejsza deficyt handlowy. Zyskuje na tym nasz sektor eksportowy, a budżet kraju dzięki większym przychodom.

A teraz ciemna strona: co może pójść nie tak?

Niestety, dewaluacja to też spore ryzyko. Dla naszej gospodarki oznacza przede wszystkim wzrost inflacji. Ceny importowanych towarów – takich jak paliwo, elektronika czy leki – idą w górę, co podnosi koszty produkcji i wpływa na ogólny poziom cen. Sami konsumenci płacą więcej za zagraniczne dobra i usługi, co uderza w ich portfele i obniża popyt. Drożeją też zagraniczne kredyty i raty za walutowe pożyczki. Import maszyn potrzebnych do produkcji staje się droższy, co może spowolnić inwestycje i obniżyć naszą produktywność. Dodatkowo, inwestorzy zagraniczni mogą stracić zaufanie do naszej waluty i wycofać kapitał.

W skali międzynarodowej dewaluacja może spowodować, że kapitał zacznie uciekać z kraju, bo inwestorzy stracą pewność co do naszej waluty. Może też wywołać reakcję łańcuchową w innych krajach, prowadząc do obniżenia wartości ich walut lub napięć handlowych.

Wpływ na inflację i nasze portfele – czyli dlaczego ceny rosną?

Dewaluacja sprawia, że nasza waluta jest „tańsza” w porównaniu do obcych. To bezpośrednio przekłada się na wyższe ceny importowanych produktów. Ponieważ wiele z nich jest niezbędnych w produkcji krajowej, ich drożyzna „przerzuca” się na finalne ceny towarów i usług. Tak właśnie działa inflacja importowana. To jeden z najczęstszych i najbardziej uciążliwych skutków ubocznych dewaluacji.

Gdy nasza waluta traci na wartości, za te same produkty kupowane za granicą płacimy więcej. To po prostu obniża nasze możliwości zakupowe. Do tego dochodzi inflacja, która „zjada” wartość naszych oszczędności i pensji. W efekcie, realnie mamy mniejszą siłę nabywczą i chętniej oszczędzamy, niż wydajemy, co może hamować rozwój gospodarki.

Dewaluacja w Polsce: trochę historii i dzisiejsza rzeczywistość

Polska na rozdrożu: dewaluacje w przeszłości

W latach 90., w burzliwym okresie transformacji gospodarczej, Polska kilkukrotnie decydowała się na dewaluację złotego. Na przykład w maju 1991 roku złoty osłabiono o blisko 16% względem dolara amerykańskiego, a w lutym 1992 roku o ponad 10%. Wprowadzono nawet system tzw. „kroczącej dewaluacji”, czyli systematycznego obniżania wartości złotego. Głównym celem było wtedy podniesienie konkurencyjności polskiego eksportu i poprawa bilansu płatniczego.

Dlaczego dziś dewaluacja w Polsce nie wchodzi w grę?

Od tamtego czasu sporo się zmieniło. Dziś, w XXI wieku, Polska stosuje płynny kurs walutowy dla złotego. To kluczowa różnica. W systemie płynnego kursu nie mówimy już o dewaluacji, ale o deprecjacji. Jak już wspomniałem, to naturalny spadek wartości waluty wynikający z gry rynkowej, a nie celowa decyzja administracyjna. Narodowy Bank Polski (NBP) zajmuje się teraz przede wszystkim utrzymaniem stabilności cen i niskiej inflacji, a nie „pilnowaniem” sztywnego kursu waluty.

Inne kraje też przez to przechodziły: przykłady z zagranicy

Dewaluacje to zjawisko globalne. Oto kilka przykładów:

• Funt szterling (Wielka Brytania, 1992 r.): Podczas tzw. „Czarnej środy” brytyjski bank centralny musiał zdewaluować funta pod ogromną presją spekulantów, co zakończyło się dużymi stratami.
• Chiński juan (Chiny, 1994 i 2015 r.): Dewaluacje miały wzmocnić eksport, ale wywołały sporo kontrowersji na arenie międzynarodowej.
• Funt egipski (Egipt, 2016 r.): Celem było ograniczenie nielegalnego rynku walutowego.
• Naira (Nigeria, 2023 r.): Po wyborach prezydenckich wprowadzono znaczącą dewaluację w odpowiedzi na wcześniejsze działania.

Pamiętaj, że konsekwencje dewaluacji zawsze zależą od konkretnej sytuacji gospodarczej danego kraju.

Co mówią eksperci i jakie są prognozy?

Eksperci ekonomiczni patrzą na wpływ dewaluacji (lub deprecjacji) na rynki finansowe bardzo różnie. Krótkoterminowo waluta krajowa może się osłabić, a inflacja wzrosnąć, ale w dłuższej perspektywie może to pomóc eksportowi. Prognozy są różne: od optymistycznych, mówiących o umocnieniu walut, po pesymistyczne, wskazujące na ryzyko kryzysów kredytowych i niechęć inwestorów do ryzyka.

Jeśli np. dolar amerykański się osłabi, waluty rynków wschodzących mogą się umocnić, a globalna sytuacja ustabilizować – pod warunkiem, że dzieje się to w sposób uporządkowany. Z drugiej strony, może pojawić się niechęć do ryzyka, kryzysy kredytowe, wzrost oprocentowania obligacji, presja inflacyjna, a także wpływ niepewnej sytuacji geopolitycznej. Główne ryzyka to inflacja, napięcia geopolityczne i decyzje banków centralnych. W kontekście Polski, duży deficyt budżetowy może ograniczać korzyści płynące z ewentualnej deprecjacji.

Jak ocenić, czy dewaluacja działa? Patrzymy na wskaźniki

Aby ocenić, jak dewaluacja (czyli takie celowe obniżenie sztywnego kursu waluty) wpływa na gospodarkę, przyglądamy się kilku kluczowym wskaźnikom. Analizujemy, jak zmieniają się one przed i po takiej decyzji.

Oto najważniejsze wskaźniki, na które zwracamy uwagę:

• Bilans płatniczy i handlowy: Sprawdzamy, jak zmienia się saldo rachunku obrotów bieżących i handlowego.
• Eksport i import: Obserwujemy, jaki udział ma eksport w PKB i jak zmienia się saldo handlowe.
• Inflacja (wskaźnik CPI): Monitorujemy wzrost cen, zwłaszcza tych związanych z importem i ogólnymi kosztami życia.
• Kurs walutowy i siła nabywcza: Obliczamy, o ile zmieniła się wartość waluty i jak to faktycznie wpływa na konsumentów.
• Wzrost PKB i PKB per capita (PPP): Oceniamy krótko- i długoterminowy wpływ na gospodarkę.
• Koszty kredytów i dług zagraniczny: Analizujemy, jak zmieniają się raty kredytów walutowych i całkowite zadłużenie w obcych walutach.
• Depozyty walutowe i popyt na walutę obcą: Te wskaźniki pokazują, czy ludzie ufają naszej walucie.

Wszystkie te wskaźniki analizujemy w porównaniu, często biorąc pod uwagę sytuację na rynkach wschodzących, gdzie dewaluacja jest reakcją na problemy handlowe lub presję zewnętrzną. W Polsce, ze względu na płynny kurs złotego, skupiamy się głównie na analizie deprecjacji.

Podsumowując – co musisz wiedzieć o dewaluacji?

Dewaluacja to po prostu świadoma decyzja rządu lub banku centralnego o obniżeniu wartości waluty. Choć może przynieść chwilowe korzyści, jak poprawa konkurencyjności eksportu, to jej długofalowe skutki, takie jak wzrost inflacji i spadek siły nabywczej, są często bardziej dotkliwe. Pamiętaj, że dewaluacja to coś innego niż deprecjacja, która naturalnie zachodzi przy płynnym kursie walutowym. Dewaluacja wpływa na gospodarkę krajową i międzynarodową, dlatego zawsze wymaga głębokiej analizy potencjalnych konsekwencji.

Zachęcam do dalszego zgłębiania wiedzy ekonomicznej i śledzenia analiz rynkowych. Jeśli masz pytania, śmiało pisz w komentarzach!

FAQ – najczęściej zadawane pytania i dewaluację

Czym różni się dewaluacja od deprecjacji?

Dewaluacja to celowa, „urzędowa” decyzja o obniżeniu wartości waluty przy stałym kursie. Deprecjacja to naturalny spadek wartości waluty na rynku przy płynnym kursie.

Jak dewaluacja wpływa na przeciętnego obywatela?

Przede wszystkim rosną ceny importowanych towarów i usług, co prowadzi do inflacji i zmniejsza siłę nabywczą naszego portfela.

Czy dewaluacja zawsze poprawia bilans handlowy?

Teoretycznie tak, bo eksport tanieje, a import drożeje. Ale w praktyce efekty mogą być krótkotrwałe lub niwelowane przez inne czynniki, na przykład przez wzrost inflacji czy spadek krajowego popytu.

Czy dewaluacja jest możliwa w krajach z płynnym kursem walutowym, jak Polska?

Nie. W takich krajach mówimy o deprecjacji – czyli naturalnym ruchu waluty na rynku, a nie o celowej decyzji administracyjnej, jaką jest dewaluacja.

Kto podejmuje decyzję o dewaluacji waluty?

Zazwyczaj jest to rząd lub bank centralny, w zależności od tego, jak działa system prawny i ekonomiczny danego kraju.

 

Poszukujesz agencji SEO w celu wypozycjonowania swojego serwisu? Skontaktujmy się!