Darowizna bez podatku – co to jest? Kiedy i jak się o nią ubiegać? Kompletny poradnik

Myślisz o przekazaniu komuś czegoś cennego i zastanawiasz się, jak zrobić to tak, by obyło się bez dodatkowych obciążeń podatkowych? W polskim prawie nie ma czegoś takiego jak odrębny rodzaj „darowizny bez podatku”. Chodzi raczej o sytuacje, w których otrzymana darowizna po prostu nie podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn. To zasługa konkretnych przepisów, a nie jakiejś specjalnej formy umowy. Zazwyczaj dzieje się tak w dwóch przypadkach: albo wartość tego, co przekazujesz, mieści się w tak zwanej kwocie wolnej, albo darowizna trafia do najbliższych członków rodziny, czyli tak zwanej grupy 0. Żeby jednak cieszyć się zwolnieniem, trzeba spełnić kilka warunków i formalności. Ich niedopilnowanie może sprawić, że jednak trzeba będzie zapłacić podatek.

Czym właściwie jest darowizna w polskim prawie?

Zgodnie z polskim Kodeksem cywilnym, a konkretnie artykułem 888, darowizna to umowa, w której jedna strona (darczyńca) zobowiązuje się przenieść majątek na drugą stronę (obdarowanego) nieodpłatnie. Co to znaczy „nieodpłatnie”? Tyle, że darczyńca nie oczekuje niczego w zamian za to, co przekazuje. To naprawdę istotne – bez żadnej korzyści majątkowej dla darczyńcy.

Kluczowe sytuacje, gdy darowizna nie jest obciążona podatkiem

Żeby darowizna mogła być uznana za „wolną od podatku”, muszą być spełnione pewne prawne warunki. Najczęściej sprowadza się to do dwóch scenariuszy: albo jesteś bardzo blisko spokrewniony z obdarowanym, albo wartość darowizny nie przekracza ustawowych limitów.

Zwolnienie dzięki „grupie zerowej” – czyli najbliższa rodzina

Najwięcej zyskują najbliżsi. Ustawa określa ich jako grupę 0 darowizna. Kogo tu zaliczamy? Przede wszystkim: małżonka, zstępnych (czyli dzieci, wnuki, prawnuki), wstępnych (rodziców, dziadków, pradziadków), a także pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. Dla tej grupy darowizny są zwolnione z podatku niezależnie od ich wartości – nie ma żadnego limitu! To ogromna różnica w porównaniu z innymi grupami.

Żeby jednak to zwolnienie faktycznie zadziałało, trzeba pamiętać o formalnościach. Darowiznę trzeba zgłosić do urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2. Masz na to 6 miesięcy od momentu otrzymania darowizny. Jest jeden haczyk: jeśli darowizna zostanie sformalizowana w akcie notarialnym, notariusz sam zajmie się zgłoszeniem, a ty masz z głowy. A co z pieniędzmi? Jeśli dostajesz przelew, potwierdzenie wpłaty na konto w SKOK-u czy przekaz pocztowy – to dobrze. Ale jeśli to gotówka „z ręki do ręki” bez żadnego śladu, to niestety może być problem z udokumentowaniem.

Zwolnienie dzięki kwocie wolnej – czyli dla reszty świata

Jeśli nie zaliczasz się do najbliższej rodziny (grupy 0), zwolnienie z podatku jest możliwe, ale wszystko zależy od tak zwanej kwoty wolnej. Tutaj wchodzą w grę grupy podatkowe, zależne od stopnia pokrewieństwa. Kwoty wolne (po ostatnich zmianach) wyglądają tak:

• Grupa I podatkowa: Około 36 120 zł (to łączna wartość darowizn od tej samej osoby przez 5 lat). Należą tu nie tylko ci z grupy 0, ale też teściowie, zięć, synowa czy rodzeństwo rodziców.
• Grupa II podatkowa: Około 27 090 zł (też suma z 5 lat od tej samej osoby). Tu znajdziemy np. zstępnych rodzeństwa (czyli bratanków, siostrzeńców), rodzeństwo rodziców, a także ich małżonków.
• Grupa III podatkowa: Około 5 733 zł (ponownie suma z 5 lat od jednej osoby). To już osoby niespokrewnione, czyli tak zwani obcy.

Podatek zapłacisz dopiero od kwoty, która przekroczy te limity. Czyli jeśli darowizna mieści się w limicie dla twojej grupy, nie musisz martwić się podatkiem i zazwyczaj nawet nie musisz jej nigdzie zgłaszać.

Formalne wymagania, żeby skorzystać ze zwolnienia

To nie tylko kwestia tego, kim jesteś dla darczyńcy, albo ile dostajesz. Trzeba też załatwić formalności, bo bez nich zwolnienie może przepaść.

Musisz zgłosić darowiznę – formularz SD-Z2

Jeśli należysz do najbliższej rodziny (grupa 0) i darowizna jest na tyle duża, że jej wartość przekracza 36 120 zł (suma darowizn od tej samej osoby w ciągu 5 lat), musisz to zgłosić w urzędzie skarbowym. Robi się to na formularzu SD-Z2. Dotyczy to również sytuacji, gdy darowizna dla osób z innych grup przekracza ich kwotę wolną – wtedy też trzeba złożyć odpowiednie zgłoszenie lub deklarację.

Masz na to 6 miesięcy od dnia, gdy dostałeś darowiznę. Pamiętaj o tym terminie, bo jego przekroczenie może oznaczać utratę zwolnienia i konieczność zapłaty podatku z odsetkami. Jak już wspomniałem, darowizny w formie aktu notarialnego załatwiane są automatycznie przez notariusza.

Od 7 stycznia 2026 roku mają wejść w życie przepisy, które pozwolą na przywrócenie terminu zgłoszenia darowizny, jeśli udowodnisz, że opóźnienie nastąpiło z przyczyn od ciebie niezależnych. Ale warto mimo wszystko trzymać się terminu.

Dokumentowanie darowizn – gotówki i rzeczy

Kolejna ważna sprawa to dokumentowanie darowizn, zwłaszcza pieniężnych. Żeby potwierdzić, że dostałeś pieniądze, potrzebujesz dowodu przekazania. Najczęściej jest to:

• przelew bankowy,
• potwierdzenie wpłaty na konto w banku lub SKOK-u,
• potwierdzenie nadania przekazu pocztowego.

Darowizny gotówkowe, które trafiają „z ręki do ręki” bez żadnego śladu, zwykle nie wystarczą, by skorzystać ze zwolnienia, szczególnie w przypadku grupy 0 darowizna. Jeśli chodzi o przedmioty (samochód, mieszkanie, coś cennego), potrzebujesz dokumentu potwierdzającego przeniesienie własności, na przykład pisemnej umowy darowizny lub aktu notarialnego. Urząd skarbowy może poprosić o te dokumenty, żeby sprawdzić, czy wszystko jest w porządku.

Wyjątki i przyszłe zmiany (od 2026 r.)

Prawo podatkowe ciągle ewoluuje. Jedna z ważniejszych zmian, planowana na przyszłość, dotyczy właśnie możliwości przywrócenia terminu zgłoszenia darowizny. Jeśli spóźnisz się z formularzem SD-Z2, od 7 stycznia 2026 roku będziesz mógł starać się o jego przywrócenie, jeśli wykażesz, że nie stało się to z twojej winy. To dobra wiadomość, gdybyś miał problemy z dotrzymaniem terminu. Warto o tym pamiętać, planując długoterminowo.

Specjalne zwolnienia dla własnego kąta

Oprócz ogólnych zasad, mamy też specjalne zwolnienia dla tych, którzy chcą przeznaczyć darowiznę na cele mieszkaniowe. Dotyczy to głównie osób z Grupy I podatkowej (czyli najbliższej rodziny, ale też teściów czy rodzeństwa). Limity są tu inne: 11 095 zł od jednej osoby lub 22 189 zł od wielu darczyńców przez 5 lat.

Żeby skorzystać z tego zwolnienia, pieniądze muszą zostać wydane na konkretny cel mieszkaniowy w ciągu 12 miesięcy od otrzymania darowizny. Może to być na przykład wkład do spółdzielni, budowa domu, zakup mieszkania lub domu, albo nawet spłata kredytu hipotecznego (wraz z odsetkami). To fajny sposób na wsparcie osób marzących o własnym mieszkaniu.

Jak darowizny się sumują w czasie – co powinieneś wiedzieć

Pamiętaj, że przepisy o podatku od darowizn działają na zasadzie sumowania. Liczy się nie tylko wartość jednej, konkretnej darowizny, ale suma wszystkich, które otrzymałeś od tej samej osoby. Ważne, że brane są pod uwagę darowizny z okresu 5 lat poprzedzających datę otrzymania ostatniej. Jeśli więc w ciągu ostatnich pięciu lat dostałeś od kogoś darowizny o łącznej wartości przekraczającej kwotę wolną dla twojej grupy podatkowej, podatek zapłacisz od nadwyżki.

To sporo zmienia w praktyce. Nawet jeśli pojedyncze darowizny mieszczą się w limicie, ich łączna suma przez pięć lat może spowodować obowiązek podatkowy. Dlatego warto pilnować wszystkich otrzymanych darowizn od tej samej osoby. W przypadku grupy 0 ten mechanizm sumowania nie ma znaczenia, bo zwolnienie jest bez limitu. Nadal jednak trzeba zgłosić darowiznę powyżej 36 120 zł.

Podsumowanie: Kiedy darowizna naprawdę jest „bez podatku”?

1. Najbliższa rodzina (groupa 0): Darowizna jest zwolniona z podatku, niezależnie od kwoty. Ale musisz zgłosić ją na formularzu SD-Z2, jeśli jej wartość przekracza 36 120 zł (w ciągu 5 lat od tej samej osoby), i udokumentować przekazanie pieniędzy.
2. Przekroczenie kwoty wolnej: Jeśli nie należysz do grupy 0, a wartość darowizny (lub suma darowizn od tej samej osoby w ciągu 5 lat) mieści się w limicie dla twojej grupy podatkowej (I, II lub III), to jesteś zwolniony z podatku.
3. Cele mieszkaniowe: Istnieją specjalne zwolnienia dla darowizn przeznaczonych na cele mieszkaniowe, które mają swoje własne limity i warunki.

Niezależnie od sytuacji, najważniejsze jest zrozumienie przepisów dotyczących podatku od spadków i darowizn, prawidłowe dokumentowanie transakcji i terminowe załatwianie formalności. Nie zapomnij o formularzu SD-Z2, jeśli jest wymagany, i o dowodach przekazania pieniędzy, zwłaszcza gdy chodzi o darowizny gotówkowe. Zaniedbanie tych kwestii może skończyć się niechcianym podatkiem i odsetkami.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o darowiznę bez podatku

Czy darowizna od rodziców zawsze jest bez podatku?

Tak, jeśli jesteś synem lub córką darczyńcy (czyli należysz do grupy 0 darowizna), darowizna od rodziców jest zawsze bez podatku. Pamiętaj jednak, by zgłosić ją na formularzu SD-Z2, jeśli suma darowizn od rodziców w ciągu 5 lat przekroczy 36 120 zł, i koniecznie udokumentuj sposób przekazania pieniędzy (najlepiej przelewem).

Co się stanie, jeśli nie zgłoszę darowizny na SD-Z2?

Jeśli nie zgłosisz darowizny na formularzu SD-Z2 w terminie, gdy jest to wymagane, tracisz prawo do zwolnienia podatkowego. W takiej sytuacji urząd skarbowy może naliczyć podatek od spadków i darowizn od całej kwoty darowizny, wraz z odsetkami.

Czy darowizna gotówkowa między rodzeństwem jest zwolniona z podatku?

Darowizna między rodzeństwem (należącym do grupy 0 darowizna) jest generalnie zwolniona z podatku, bez względu na kwotę. Ważne jest jednak, aby przekazanie pieniędzy było udokumentowane, np. przelewem. Gotówka przekazana „z ręki do ręki” bez dowodu jej otrzymania może nie spełnić wymogów formalnych do zachowania pełnego zwolnienia. Jeśli jednak wartość darowizny byłaby poniżej kwoty wolnej dla grupy I (do której zalicza się rodzeństwo, jeśli nie jest w grupie 0, np. darowizna od szwagra), również byłaby zwolniona, ale i tak warto ją udokumentować.

Jakie dokumenty są potrzebne, żeby udokumentować darowiznę pieniężną?

Żeby udokumentować darowiznę pieniężną, musisz mieć dowód przekazania środków. Najczęściej wystarczy potwierdzenie wykonania przelewu bankowego, potwierdzenie wpłaty na konto bankowe, potwierdzenie wpłaty w SKOK-u lub dowód nadania przekazu pocztowego. Te dokumenty są kluczowe dla urzędu skarbowego, żeby potwierdzić darowiznę i skorzystać ze zwolnienia podatkowego.

Podsumowanie: Kiedy darowizna jest faktycznie „bez podatku”?

Żeby darowizna była naprawdę „bez podatku” w Polsce, musisz dokładnie poznać i zastosować się do obowiązujących przepisów. Najważniejsze jest ustalenie, kim jesteś dla darczyńcy – to zdecyduje o tym, czy należysz do grupy podatkowej (a zwłaszcza grupy 0), i uwzględnienie wartości darowizny w kontekście kwoty wolnej. Nie można też zapomnieć o formalnościach: terminowym złożeniu formularza SD-Z2, jeśli jest wymagany, i odpowiednim udokumentowaniu przekazania środków, zwłaszcza jeśli chodzi o pieniądze. Przepisy dotyczące Podatek od spadków i darowizn bywają skomplikowane, a ich niedopełnienie może wiązać się z nieprzewidzianymi kosztami.

Nie pozwól, żeby niezrozumienie przepisów zmniejszyło wartość Twojej darowizny. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości, warto skonsultować się z doradcą podatkowym lub prawnikiem.

 

Poszukujesz agencji SEO w celu wypozycjonowania swojego serwisu? Skontaktujmy się!