Darowizna a podatek – jaka jest różnica? Wszystko, co musisz wiedzieć

Zastanawiasz się, czy przyjęcie darowizny od kogoś bliskiego wiąże się z jakimś „haczykiem” w postaci podatku? To całkiem naturalne pytanie, bo przepisy dotyczące darowizn potrafią być zawiłe. Zrozumienie, jak działają te zasady, jest ważne, żeby nikt potem nie był niemiło zaskoczony. Dlatego przygotowałem dla Ciebie taki przewodnik po tym, co w 2025 roku w Polsce dzieje się z podatkiem od darowizn. Powiem Ci, kto musi zapłacić podatek, jak go policzyć i kiedy można liczyć na zwolnienie. Całość bazuje głównie na Ustawie o podatku od spadków i darowizn. Zobaczysz też, jak ważne są tzw. grupy podatkowe – to od nich zależy, ile pieniędzy masz wolne od podatku i jakie stawki mogą Cię spotkać.

Czym tak właściwie jest darowizna i kiedy zaczynasz martwić się o podatek?

Darowizna to po prostu umowa, w której ktoś decyduje się przekazać Ci coś ze swojego majątku za darmo. Zgodnie z Kodeksem cywilnym, darczyńca po prostu zobowiązuje się coś Ci dać, i to nieodpłatnie. Podatek od darowizn (w skrócie PSD) pojawia się wtedy, gdy łączna wartość tego, co dostałeś, wraz z wcześniejszymi darowiznami od tej samej osoby w ciągu ostatnich pięciu lat, przekroczy ustalony próg wolny od podatku. Zazwyczaj to właśnie Ty, jako obdarowany, masz obowiązek zająć się tym podatkiem i wszelkimi formalnościami.

Grupy podatkowe i kwoty wolne – co się zmienia w 2025 roku?

To, do jakiej grupy podatkowej trafisz, zależy od tego, jak blisko jesteś z darczyńcą. To kluczowe, bo od tego zależy, ile możesz dostać za darmo, zanim pojawi się obowiązek zapłaty podatku.

Zerowa grupa podatkowa (Grupa 0)

Tutaj mamy najbliższą rodzinę: Twojego małżonka, dzieci, wnuki, rodziców, dziadków, rodzeństwo, a także pasierbów, pasierbice, ojczymów i macochy. Jeśli należysz do tej grupy, masz super wiadomość: możesz dostać darowiznę i w ogóle nie zapłacić podatku, niezależnie od kwoty! Ale uwaga, jest jeden warunek: musisz złożyć w swoim Urzędzie Skarbowym formularz SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od dnia otrzymania darowizny. A jeśli to były pieniądze, najlepiej mieć dowód w postaci przelewu bankowego.

Grupa pierwsza (Grupa I)

Do tej grupy zaliczamy m.in. małżonka, zstępnych (czyli dzieci, wnuki), wstępnych (rodziców, dziadków), rodzeństwo, pasierbów, ojczymów i macochy, ale też teściów, zięciów i synowe. W 2025 roku kwota wolna dla tej grupy to 36 120 zł. Czyli jeśli w ciągu 5 lat od tej samej osoby dostaniesz maksymalnie tyle, to podatku nie płacisz.

Grupa druga (Grupa II)

Tu są już dalsi krewni – osoby, które nie są najbliższą rodziną, ale jednak są spokrewnione. Pomyśl o wujkach, ciociach, kuzynach. Dla nich kwota wolna od podatku to 27 090 zł (też liczona przez 5 lat od tej samej osoby).

Grupa trzecia (Grupa III)

Ta grupa to już osoby zupełnie niespokrewnione, czyli Twoi przyjaciele czy znajomi. Tutaj kwota wolna jest najniższa i wynosi 5 733 zł (również sumowana przez 5 lat od tej samej osoby).

Pamiętaj, te kwoty są sumowane w ciągu 5 lat od konkretnej osoby. Jeśli dostajesz darowizny od różnych ludzi, kwoty się nie łączą, chyba że są to osoby z tej samej rodziny (wtedy liczy się suma od wszystkich członków tej „grupy” darczyńców).

Jak policzyć podatek od darowizny? Prosty przykład

Żeby policzyć podatek, musisz przejść kilka etapów. Najpierw ustalasz, do której grupy podatkowej należysz i jaka jest wartość darowizny. Potem:

1. Oblicz, od czego będziesz płacić podatek:
   Od całkowitej wartości darowizny (albo sumy wszystkich darowizn od tej osoby w ciągu 5 lat) odejmujesz swoją kwotę wolną. To, co zostanie, to podstawa do obliczenia podatku.
   Przykład: Jeśli należysz do grupy II i dostaniesz 50 000 zł darowizny. Kwota wolna to 27 090 zł. Podstawą do opodatkowania jest: 50 000 zł – 27 090 zł = 22 910 zł.
2. Zastosuj odpowiednią stawkę podatkową:
   Stawki są różne i zależą od grupy podatkowej, a do tego rosną wraz z kwotą.
   • Grupa I: Stawka podstawowa to 3%, ale może wzrosnąć do 5% lub 7% w zależności od kwoty.
   • Grupa II: Tutaj zaczynamy od 7%. W naszym przykładzie mamy 22 910 zł nadwyżki. Ponieważ ta kwota mieści się w przedziale 11 833–23 665 zł, stawka podatku wynosi 9%. Obliczenie: podatek od pierwszych 11 833 zł nadwyżki (który wynosi 828,40 zł) plus 9% od kwoty powyżej 11 833 zł (czyli od 22 910 zł – 11 833 zł = 11 077 zł). Czyli: 828,40 zł + (0,09 * 11 077 zł) = 828,40 zł + 996,93 zł = 1 825,33 zł. Tyle musisz zapłacić.
   • Grupa III: Tu stawki są od 12% do 20%.

Co masz zrobić po otrzymaniu darowizny? Twoje obowiązki

Gdy już dostaniesz darowiznę, masz kilka zadań wobec Urzędu Skarbowego. Najważniejsze to zgłoszenie jej, chyba że jest od razu zwolniona z podatku.

Zgłoszenie darowizny

Jeśli darowizna podlega opodatkowaniu, musisz ją zgłosić naczelnikowi Urzędu Skarbowego. Używasz do tego odpowiednich formularzy:

• SD-Z2: To formularz dla zerowej grupy podatkowej. Służy do skorzystania z pełnego zwolnienia. Masz na to 6 miesięcy od otrzymania darowizny.
• SD-3: Ten formularz jest potrzebny, gdy darowizna nie jest zwolniona (czyli dla grup I, II, III) lub gdy nie spełniłeś warunków do zwolnienia. Po jego złożeniu urząd naliczy Ci podatek.

Dokumentacja to podstawa!

Żeby skorzystać ze zwolnienia lub dobrze rozliczyć podatek, musisz mieć dowody. Jeśli dostałeś pieniądze, koniecznie musisz mieć:

• Potwierdzenie przelewu bankowego.
• Potwierdzenie przelewu na rachunek w SKOK-u.
• Potwierdzenie przekazu pocztowego.

Darowizny gotówkowe, które nie mają takiego potwierdzenia, zazwyczaj nie kwalifikują się do zwolnienia, nawet od mamy czy taty. A jeśli dostałeś coś materialnego, na przykład mieszkanie czy samochód, najlepiej mieć umowę w formie aktu notarialnego – to najlepszy dowód na wszystko.

Kiedy darowizna jest całkowicie wolna od podatku?

Jasne, są sytuacje, kiedy możesz odetchnąć z ulgą, bo podatku nie będzie wcale. Przede wszystkim, gdy należysz do zerowej grupy podatkowej. Najbliższa rodzina jest zwolniona z podatku bez względu na kwotę, ale pamiętaj o formalnościach (SD-Z2 i dokumentacja).

Inne zwolnienia

Oprócz zerowej grupy, masz też inne opcje:

• Małe darowizny pieniężne dla grupy I: Jeśli dostajesz pieniądze od kogoś z grupy I (np. od rodziców, rodzeństwa), możesz otrzymać do 2 000 zł miesięcznie od jednej osoby (lub od wielu osób łącznie) i nie zapłacisz podatku.
• Cele charytatywne: Darowizny na rzecz Organizacji Pożytku Publicznego (OPP) są zazwyczaj całkowicie zwolnione z podatku. Warto pamiętać, że Polacy naprawdę chętnie pomagają – w 2025 roku padł rekord, jeśli chodzi o darowizny na OPP.
• Darowizny poniżej kwoty wolnej: To proste – jeśli suma darowizn od tej samej osoby w ciągu 5 lat nie przekracza Twojej kwoty wolnej, to podatku nie ma.

Pamiętaj, że przepisy mogą się zmieniać, dlatego zawsze warto sprawdzić aktualne informacje albo pogadać z doradcą podatkowym, jeśli masz jakieś wątpliwości.

Gdzie czają się pułapki? Konsekwencje niezgłoszenia darowizny

Gdybyś zapomniał lub celowo zignorował obowiązek zgłoszenia darowizny, mogą czekać Cię nieprzyjemne konsekwencje.

Utrata zwolnienia

Najczęściej, jeśli nie zgłosisz darowizny do urzędu, stracisz prawo do zwolnienia, nawet jeśli dostałeś ją od mamy. Wtedy urząd może naliczyć Ci podatek na normalnych zasadach, a nawet z wyższą stawką.

Sankcyjny podatek

Jeśli urząd skarbowy „sam” odkryje, że dostałeś darowiznę, której nie zgłosiłeś, może nałożyć na Ciebie podatek w wysokości 20%. To dużo więcej niż zwykłe stawki i ma być przestrogą dla tych, którzy chcą ukryć takie transakcje.

Odsetki i kary

Do tego dochodzą jeszcze odsetki od zaległości podatkowych, jeśli urząd sam musi się o wszystko upominać. A czasem mogą też dojść kary administracyjne.

Brak przedawnienia – to najgorsze!

Najgorsze jest to, że podatek od darowizny, której nie zgłosiłeś, generalnie nie przedawnia się. Oznacza to, że urząd skarbowy może się o niego upominać nawet po wielu latach. Dlatego naprawdę warto zadbać o formalności od razu.

Podsumowanie – co zapamiętać o darowiznach i podatkach w 2025 roku?

Kwestia darowizn i podatków może wydawać się skomplikowana, ale gdy się jej przyjrzysz, wszystko staje się prostsze. Najważniejsze, żeby wiedzieć, do której grupy podatkowej należysz, jaka jest Twoja kwota wolna od podatku i nie zapomnieć o formalnościach zgłoszeniowych. Zerowa grupa podatkowa daje szansę na pełne zwolnienie, ale trzeba spełnić pewne warunki. Pamiętaj, że jeśli nie dopełnisz formalności, możesz nie tylko stracić ulgę, ale też zapłacić podatek według sankcyjnej stawki 20%, a do tego sprawa się nie przedawni. Ustawa o podatku od spadków i darowizn to podstawa, ale jeśli masz wątpliwości, zawsze lepiej poradzić się specjalisty.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o darowiznę i podatek

Czy muszę zgłosić darowiznę od rodziców?

Tak, nawet jeśli darowizna pochodzi od najbliższej rodziny (Grupa 0), aby skorzystać z pełnego zwolnienia, musisz złożyć formularz SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od jej otrzymania.

Jak długo mogę dostawać pieniądze od dziecka, zanim pojawi się podatek?

W ciągu 5 lat sumuje się wartość wszystkich darowizn od tej samej osoby. Dla Grupy I (np. dziecko) kwota wolna wynosi 36 120 zł. Dopiero przekroczenie tej sumy w ciągu 5 lat od tej samej osoby uruchomi obowiązek podatkowy.

Co się stanie, jeśli zapomnę zgłosić darowiznę w terminie?

Możesz stracić prawo do zwolnienia podatkowego. W przypadku kontroli, darowizna może zostać opodatkowana normalnymi stawkami, a nawet sankcyjną stawką 20%. Do tego podatek od niezgłoszonej darowizny nie ulega przedawnieniu.

Czy darowizna samochodu jest opodatkowana inaczej niż pieniądze?

Zasady są podobne. Podatek liczy się od wartości rynkowej przedmiotu. Musisz ją odpowiednio udokumentować, najlepiej umową darowizny. W przypadku drogich rzeczy, jak samochód, warto mieć akt notarialny.

Czy w 2025 roku weszły jakieś nowe przepisy dotyczące darowizn?

Kwoty wolne i stawki podatku od darowizn w 2025 roku pozostają takie same jak w poprzednich latach. Jednak pojawiły się ułatwienia związane ze składaniem dokumentów przez internet (e-Urząd Skarbowy). Planowane na 2026 rok zmiany mają głównie na celu ochronę podatników przed utratą zwolnień w sytuacjach losowych.

 

Poszukujesz agencji SEO w celu wypozycjonowania swojego serwisu? Skontaktujmy się!