Instrumenty pochodne – czym są w inwestowaniu? Przewodnik

Gdy wchodzisz w świat giełdy, szybko usłyszysz o kontraktach, których cena zależy od czegoś innego – na przykład od kursu akcji, złota czy walut. To właśnie instrumenty pochodne, nazywane też derywatami. Same w sobie nie mają one żadnej fizycznej wartości. Po prostu wiernie naśladują ruchy cenowe wybranego aktywa. Ludzie na całym świecie korzystają z nich z bardzo różnych powodów. Jako instrument bazowy posłużą Ci najczęściej akcje konkretnych spółek, pary walutowe, surowce rolne, metale szlachetne czy całe indeksy giełdowe. Sprawa jest prosta: kiedy rośnie cena fizycznego kruszcu na rynku, kontrakt terminowy na złoto automatycznie zyskuje na wartości. Kiedy opanujesz tę prostą zasadę, znacznie łatwiej poradzisz sobie w bardziej skomplikowanych zakamarkach rynków finansowych. Wielu początkujących graczy zastanawia się, dlaczego te instrumenty budzą tak skrajne emocje. Cały sekret tkwi w ich matematycznej konstrukcji oraz w tym, że pozwalają na stosowanie bardzo zaawansowanych strategii zarządzania kapitałem.

Jak dzielimy derywaty i instrumenty pochodne czym są w inwestowaniu terminowym?

Na rynku znajdziesz przede wszystkim kontrakty terminowe (futures i forward), opcje, swapy oraz kontrakty na różnice kursowe (CFD). Wszystkie te instrumenty podzielisz na symetryczne, gdzie obie strony transakcji biorą na siebie identyczne zobowiązania, oraz asymetryczne, które dają przywileje tylko jednej ze stron. Taki podział ułatwi Ci dobór odpowiedniego rozwiązania do Twojej aktualnej strategii.

Możesz swobodnie wybierać spośród wielu opcji dostosowanych do tego, jak duże ryzyko akceptujesz. Podstawowy podział derywatów wygląda następująco:

• kontrakty terminowe – to umowy, które zobowiązują obie strony do przeprowadzenia transakcji w określonym terminie w przyszłości i po z góry ustalonej cenie,
• opcje – to instrumenty asymetryczne, które dają kupującemu prawo do wykonania transakcji, a na wystawcę nakładają bezwzględny obowiązek jej realizacji,
• swapy – czyli kontrakty symetryczne polegające na regularnej wymianie strumieni płatności, na przykład odsetkowych lub walutowych,
• CFD – kontrakty na różnicę kursową, które rozlicza się wyłącznie gotówkowo na podstawie zmian ceny aktywa bazowego.

Kontrakty terminowe podzielisz dodatkowo na dwa główne typy. Mam tu na myśli standaryzowane kontrakty futures oraz niestandaryzowane kontrakty forward. Te pierwsze kupisz normalnie na giełdzie, z kolei drugie funkcjonują głównie na rynku pozagiełdowym (OTC).

Opcje także mają swoją wewnętrzną strukturę. Jako nabywca wybierasz opcję kupna (opcja call) lub opcję sprzedaży (opcja put). Każda z nich da Ci zarobić na zupełnie innych ruchach cenowych instrumentu bazowego.

Kontrakty futures a opcje – instrumenty pochodne czym są w inwestowaniu spekulacyjnym?

Kontrakty futures różnią się od opcji przede wszystkim tym, jak wyglądają Twoje zobowiązania. Futures bezwzględnie zmusza obie strony transakcji do jej rozliczenia. Opcja natomiast daje prawo wyboru wyłącznie jej nabywcy. W kontrakcie futures ryzyko i zysk rozkładają się symetrycznie, podczas gdy opcja tworzy wyraźną asymetrię praw i obowiązków. Wybór między nimi zależy bezpośrednio od Twojego profilu ryzyka i celów, jakie sobie stawiasz.

Porównanie tych dwóch popularnych instrumentów ułatwi Ci zrozumienie ich natury. To klasyczne zestawienie instrumentu symetrycznego z niesymetrycznym.

Cecha instrumentu	Kontrakt futures	Opcja
Zobowiązanie stron	Obie strony muszą bezwzględnie zrealizować umowę	Tylko wystawca ma obowiązek, nabywca ma prawo
Koszt początkowy	Brak (broker wymaga jedynie depozytu zabezpieczającego)	Nabywca płaci wystawcy premię opcyjną
Profil ryzyka	Nieograniczony dla obu stron transakcji	Ograniczony do wysokości premii dla kupującego

Spójrzmy na prosty przykład z życia. Kiedy kupujesz kontrakt futures na indeks giełdowy, musisz rozliczyć go w dniu wygaśnięcia. Nie ma znaczenia, czy masz akurat zysk, czy stratę. Przy opcji sprawa wygląda inaczej: jeśli cena pójdzie w złym kierunku, po prostu pozwalasz jej wygasnąć bez żadnych konsekwencji.

Do czego służą derywaty i instrumenty pochodne czym są w inwestowaniu zabezpieczającym?

Derywatów użyjesz przede wszystkim do trzech celów: zabezpieczysz swój portfel przed spadkami (czyli zastosujesz hedging), pospekulujesz w celu szybkiego zysku przy małym kapitale lub wykorzystasz różnice cenowe na różnych rynkach (arbitraż). Jako inwestor długoterminowy docenisz przede wszystkim możliwość kontrolowania ryzyka spadków. W ten sposób ustabilizujesz swoje wyniki finansowe w okresach rynkowych zawirowań.

Jako inwestor indywidualny możesz wykorzystać hedging portfela derywaty do ochrony swoich długoterminowych oszczędności. W praktyce hedging portfela polega na tym, że otwierasz pozycję na instrumencie pochodnym, która przynosi zysk dokładnie wtedy, gdy Twoje główne aktywa tracą na wartości. Derywat neutralizuje ryzyko spadku cen akcji.

Wyobraź sobie praktyczną sytuację. Masz portfel krajowych spółek wart 100 000 PLN i obawiasz się nagłej korekty. Zamiast sprzedawać akcje i płacić podatki, kupujesz opcję put na indeks giełdowy. Jeśli rynek gwałtownie zanurkuje, zysk z posiadanej opcji sprzedaży zrekompensuje Ci stratę na akcjach.

Pamiętaj jednak o ograniczeniach tej metody. Hedging nigdy nie wyeliminuje ryzyka w stu procentach. Samo zabezpieczenie kosztuje – zapłacisz premię opcyjną lub poniesiesz koszty rolowania kontraktów terminowych. Ponadto zbyt agresywna ochrona portfela mocno ograniczy Twój potencjalny zysk podczas hossy.

Jak działają dźwignia finansowa a depozyt zabezpieczający i instrumenty pochodne czym są w inwestowaniu na lewarze?

Dźwignia finansowa pozwoli Ci kontrolować pozycję o wartości wielokrotnie większej niż Twój własny kapitał. Z kolei depozyt zabezpieczający to zaledwie ułamek tej kwoty, który wpłacasz brokerowi, aby otworzyć taką pozycję. Ten mechanizm drastycznie zwiększa zyski, ale też ryzyko błyskawicznej utraty całego kapitału. To właśnie ta zależność przyciąga na rynek derywatów rzesze spekulantów.

Zależność określana jako dźwignia finansowa a depozyt zabezpieczający to fundament działania wielu pochodnych instrumentów. Dzięki lewarowaniu nie musisz zamrażać pełnej kwoty transakcji na swoim rachunku. Dźwignia zwielokrotnia wynik finansowy transakcji.

Spójrzmy na przykład kontraktu z dźwignią 1:100. Żeby otworzyć pozycję o wartości nominalnej 100 000 PLN, potrzebujesz jedynie 1% depozytu zabezpieczającego, czyli 1 000 PLN. Jeśli rynek wzrośnie o zaledwie 1%, podwoisz swój kapitał. Z drugiej strony wystarczy spadek o 1%, żeby całkowicie wyzerować Twoje środki na tej pozycji.

Dlaczego ryzyko inwestowania w CFD sprawia, że te instrumenty pochodne czym są w inwestowaniu stają się niebezpieczne?

Dlaczego handel na CFD bywa tak niebezpieczny? Ryzyko polega tu na możliwości poniesienia błyskawicznych i ogromnych strat. Wszystko przez wysoką dźwignię finansową oraz specyfikę rynku pozagiełdowego, na którym broker bardzo często staje się drugą stroną Twojej transakcji. Oficjalne statystyki bezlitośnie potwierdzają: zdecydowana większość inwestorów detalicznych traci pieniądze na tych instrumentach. Ryzyko rośnie jeszcze bardziej, kiedy na rynku panuje wysoka zmienność.

Kontrakty na różnicę kursową nie bez powodu cieszą się złą sławą. Oficjalne dane od państwowych organów nadzorcze są bezlitośnie dla amatorów szybkiego zysku.

Raporty przygotowane przez Komisję Nadzoru Finansowego pokazują twarde fakty:

• w skali globalnej od 74% do 89% rachunków inwestorów detalicznych odnotowuje stratę na handlu CFD,
• oficjalne badania KNF dla rynku polskiego z 2016 roku wykazały, że stratę poniosło aż 79,28% klientów,
• kolejne analizy KNF z 2018 roku potwierdziły ten negatywny trend, wykazując stratę u 79,69% aktywnych graczy.

Te liczby jasno pokazują, jak ogromne ryzyko niesie ze sobą inwestowanie w CFD. Zanim rozpoczniesz handel, dokładnie oceń, czy stać Cię na podjęcie tak ekstremalnego ryzyka finansowego. Wielu początkującym graczom brakuje po prostu przygotowania merytorycznego, by poradzić sobie z tak wymagającym instrumentem.

Dlaczego Warren Buffett twierdzi, że instrumenty pochodne czym są w inwestowaniu to finansowa broń masowej zagłady?

Warren Buffett nazwał instrumenty pochodne „finansową bronią masowej zagłady”. Dlaczego? Zwrócił uwagę na ich gigantyczną dźwignię, niską przejrzystość, ogromne trudności z rzetelną wyceną oraz ryzyko kontrahenta, które potrafi wywołać efekt domina na całym świecie. Legendarny inwestor dostrzegł w nich zagrożenie systemowe zdolne zrujnować nawet najbardziej stabilne instytucje finansowe. Jego ostrzeżenia dotyczą przede wszystkim niekontrolowanego handlu poza rynkiem regulowanym.

To ostrzeżenie pojawiło się w słynnym liście do akcjonariuszy Berkshire Hathaway w 2002 roku. Buffett zwracał uwagę, że derywaty gromadzą gigantyczne ryzyka poza bilansem, przez co banki centralne mają ogromny problem z ich kontrolowaniem.

Instrumenty pochodne potęgują niestabilność systemu finansowego. Ich skomplikowana struktura sprawia, że nawet najlepsi menedżerowie ryzyka nie są w stanie przewidzieć wszystkich powiązań między instytucjami w czasie kryzysu.

Słowa te okazały się prorocze podczas kryzysu finansowego w 2008 roku. To właśnie toksyczne instrumenty pochodne, oparte na kredytach hipotecznych, doprowadziły do upadku banku Lehman Brothers i niemal sparaliżowały globalny system bankowy. To dobitnie pokazuje, że derywaty potrafią zagrozić stabilności całej światowej gospodarki.

Podsumowanie: czy opłaca się wybrać instrumenty pochodne czym są w inwestowaniu nowoczesnym?

Do swojego portfela dołączaj derywaty tylko wtedy, gdy masz już zaawansowaną wiedzę rynkową i chcesz zabezpieczyć istniejące pozycje przed spadkami. Całkowicie bezpieczne instrumenty pochodne nie istnieją. Każdy z nich niesie za sobą ryzyko wynikające ze zmienności cen aktywów bazowych oraz działania dźwigni finansowej. Jeśli nie masz jeszcze dużego doświadczenia, próba spekulacji na derywatach skończy się najpewniej szybką utratą depozytu.

Traktuj derywaty przede wszystkim jako narzędzie do kontrolowania ryzyka, a nie do ślepej spekulacji. Odpowiedzialne korzystanie z opcji put lub kontraktów terminowych uratuje Twój kapitał podczas rynkowej bessy.

Derywaty są jak skalpel w rękach chirurga – uratują Twój portfel przed stratami, ale w rękach osoby nieprzeszkolonej stanowią śmiertelne niebezpieczeństwo dla kapitału.

Zanim dokonasz pierwszej prawdziwej transakcji, poćwicz na rachunku demonstracyjnym i dokładnie zapoznaj się ze specyfikacją danego kontraktu. Jeśli chcesz rozwijać swoją wiedzę o bezpiecznym budowaniu majątku, zapisz się na nasz newsletter poświęcony zarządzaniu ryzykiem lub podziel się swoimi doświadczeniami z derywatami w komentarzach poniżej.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o instrumenty pochodne

Czy instrumenty pochodne czym są w inwestowaniu są bezpieczne dla początkujących?

Zdecydowanie nie. Instrumenty pochodne niosą zbyt duże ryzyko dla początkujących inwestorów. Ich wysoka dźwignia finansowa oraz skomplikowana struktura sprawiają, że możesz błyskawicznie stracić cały kapitał. Na początku swojej drogi skup się na prostych instrumentach udziałowych lub dłużnych, takich jak tradycyjne akcje i obligacje. Brak doświadczenia w połączeniu z lewarowaniem kończy się zazwyczaj dotkliwymi stratami.

Co to są instrumenty pochodne czym są w inwestowaniu i co stanowi ich instrument bazowy?

To kontrakty finansowe, których wycena opiera się bezpośrednio na zachowaniu innego aktywa. Ten fundament nazywamy instrumentem bazowym – to właśnie to konkretne aktywo giełdowe określa ostateczną wartość derywatu. Jako instrument bazowy wykorzystasz akcje spółki, parę walutową, surowiec energetyczny czy indeks giełdowy. Relacja między derywatem a jego aktywem bazowym opiera się na ścisłych zależnościach matematycznych.

Jaka jest różnica między kontraktem futures a CFD i te instrumenty pochodne czym są w inwestowaniu krótkoterminowym?

Kontrakt futures to ustandaryzowany instrument, który znajdziesz na oficjalnej giełdzie papierów wartościowych. Z kolei kontrakt CFD to instrument pozagiełdowy, który prywatni brokerzy oferują bezpośrednio inwestorom detalicznym. Ponadto kontrakty futures wymagają zazwyczaj większego kapitału na start, podczas gdy CFD dają dostęp do znacznie wyższej dźwigni przy niskim depozycie. Wybierając futures, zawierasz transakcję z innymi uczestnikami rynku za pośrednictwem giełdowej izby rozliczeniowej. Dzięki temu eliminujesz ryzyko, że druga strona okaże się niewypłacalna.

 

Poszukujesz agencji SEO w celu wypozycjonowania swojego serwisu? Skontaktujmy się!