Wierzytelność – co to jest? Przewodnik po definicji, rodzajach i zarządzaniu

Mówiąc ściśle prawniczym językiem, wierzytelność to prawo majątkowe. Przysługuje ono jednej osobie (wierzycielowi) wobec drugiej (dłużnika) w ramach jakiegoś stosunku zobowiązaniowego. Ten stosunek może wynikać z umowy, przepisów prawa, wyroku sądu, a nawet z jakiegoś nieodpowiedniego zachowania. Świadczenie, o które może prosić wierzyciel, może być pieniężne – na przykład zapłata za sprzedany towar. Ale może być też inne, niepieniężne – na przykład musisz coś komuś wydać albo dla niego zrobić. Ponieważ to prawo majątkowe, wierzytelność jest Twoim majątkiem i możesz nią obracać.

Jakie są rodzaje wierzytelności? Zobaczmy to na przykładach

Można patrzeć na wierzytelności z różnych stron, co pomaga lepiej zrozumieć, jak to działa w praktyce.

• Chodzi o to, co masz dostać:
  • Pieniądze: Najczęściej chodzi o to, że ktoś ma Ci zapłacić konkretną sumę pieniędzy. Tak jak fakturę za towar czy usługę. Ważne, żeby ta kwota była jasna albo dało się ją wyliczyć.
  • Coś innego niż pieniądze: Czasem chodzi o coś innego. Na przykład ktoś ma Ci dostarczyć konkretny produkt, wykonać jakąś specjalną usługę, przepisać na Ciebie nieruchomość, a nawet powstrzymać się od jakiegoś działania.
• Kiedy masz to dostać?
  • Już czas: To wierzytelności, których termin płatności już minął. Dłużnik powinien się z tego wywiązać od razu, a Ty możesz iść z tym do sądu. Najlepszy przykład to przeterminowana faktura.
  • Jeszcze nie teraz: Tutaj termin płatności jeszcze nie nadszedł. Dłużnik nie musi nic robić, dopóki nie minie ustalony czas.
• Czy jest jakieś zabezpieczenie?
  • Zabezpieczone: Masz dodatkowe gwarancje, że dostaniesz to, co Ci się należy. Może to być hipoteka na mieszkaniu, zastaw na czymś wartościowym, poręczenie od kogoś albo gwarancja bankowa. Dzięki temu jest pewniejsze, że odzyskasz swoje pieniądze.
  • Niezabezpieczone: Tutaj nie ma żadnych dodatkowych zabezpieczeń. To trochę bardziej ryzykowne dla wierzyciela.
• Czy dłużnik się zgadza?
  • Bez sporów: Dłużnik nie kwestionuje tego, że coś Ci jest winien i ile. Wtedy zazwyczaj wszystko idzie szybciej.
  • Są spory: Dłużnik ma jakieś zastrzeżenia – nie zgadza się, że w ogóle coś jest winien, kwestionuje kwotę albo podstawę prawną. Tutaj często trzeba iść do sądu.
• Skąd to wynika?
  • Cywilne: To najczęściej umowy – sprzedaż, najem, pożyczka. Wszystko, co reguluje kodeks cywilny.
  • Publiczne: Zobowiązania wobec państwa. Czyli na przykład podatki czy składki na ubezpieczenie.

W biznesie spotkasz też takie specyficzne wierzytelności:

• Handlowe: Należności między firmami, zazwyczaj na podstawie faktur z odroczonym terminem płatności.
• Bankowe: Gdy bank ma prawo do zwrotu pieniędzy z tytułu kredytu czy pożyczki.
• Ubezpieczeniowe: Obowiązki ubezpieczyciela wobec ubezpieczonego (np. wypłata odszkodowania) lub odwrotnie (np. zapłata składki).
• Czynsz najmu: Twoje prawo do otrzymania pieniędzy za wynajem mieszkania czy lokalu.

 
 

Jak zarządzać wierzytelnościami? Od pilnowania terminów po odzyskiwanie siłą

Dobre zarządzanie tym, co Ci się należy, to podstawa, żeby Twoja firma nie miała problemów z pieniędzmi. Chodzi o to, żeby jak najwięcej odzyskać i jak najmniej ryzykować.

Zacznij od monitorowania terminów płatności. Trzeba na bieżąco sprawdzać, kiedy mija termin zapłaty faktury. Dzięki temu możesz szybko zareagować, zanim zrobi się problem. Następnie jest windykacja polubowna. Zazwyczaj zaczyna się od wysłania wezwania do zapłaty. Jeśli to nic nie daje, można spróbować się dogadać z dłużnikiem, np. ustalić raty albo jakąś ugodę.

Jeśli polubowne sposoby nie działają, wtedy wchodzi windykacja sądowa. Składasz pozew, czekasz na wyrok albo nakaz zapłaty. Gdy masz już taki dokument z potwierdzeniem, że można go wykonać, sprawa trafia do egzekucji komorniczej. Komornik w Twoim imieniu ściąga dług, na przykład zajmując konto bankowe dłużnika albo jego pensję.

Pamiętaj też o przedawnieniu. Wierzytelności mają swój termin ważności. Po nim dłużnik może po prostu odmówić zapłaty, jeśli tylko się na to powoła. Dobre zarządzanie zapobiega też problemom z zdolnością kredytową dłużnika. Kto zalega z płatnościami, ten może mieć w przyszłości kłopoty z uzyskaniem finansowania.

Cesja wierzytelności: Możesz to komuś sprzedać

Cesja wierzytelności, czyli po prostu przelew, to umowa, w której Ty (jako cedent) przenosisz swoje prawo do otrzymania długu na kogoś innego (cesjonariusza). To taki sposób na szybkie zdobycie pieniędzy albo pozbycie się kłopotu z niewypłacalnym dłużnikiem.

Zgodnie z polskim prawem, zazwyczaj nie potrzebujesz zgody dłużnika, żeby taka umowa była ważna między Tobą a nowym wierzycielem. Ale żeby to działało wobec dłużnika, musisz go o tym poinformować. Dopóki tego nie zrobisz, dłużnik może spokojnie zapłacić Tobie – będzie to dla niego ważne i będzie zwolniony z długu.

Umowa cesji musi być sporządzona w takiej samej formie, jak wierzytelność, którą przenosisz. Co ważne, razem z długiem przechodzą na nowego wierzyciela wszystkie związane z nim prawa – na przykład odsetki, kary umowne, a także wszystkie zabezpieczenia, jak hipoteka czy zastaw. Możesz przenieść wierzytelności, które już masz, ale też takie, które dopiero powstaną. Często przenosi się całe pakiety długów, zwłaszcza przy finansowaniu czy faktoringu. Pamiętaj jednak, że czasem umowa pierwotna może zabraniać cesji.

 
 

Wierzytelności – co jeszcze warto wiedzieć o nich w praktyce

Kiedy prowadzisz firmę, te należności to po prostu część Twoich aktywów. To, jak nimi zarządzasz, bezpośrednio wpływa na finanse firmy. Zwróć uwagę na różnice między długami cywilnymi a tymi publicznymi – przepisy dotyczące ich egzekucji są inne.

Nie zapominaj o zabezpieczeniach. Hipoteka czy zastaw naprawdę zwiększają Twoje bezpieczeństwo i szanse na odzyskanie pieniędzy. Prawo dotyczące obrotu wierzytelnościami, w tym cesji i zabezpieczeń, cały czas się zmienia, żeby nadążyć za rynkiem.

Zarządzanie długami to nie tylko ściganie dłużników, ale przede wszystkim myślenie strategiczne o ryzyku i przepływach pieniężnych firmy. Zabezpieczenia są tu kluczowe, bo zmniejszają niepewność.

Podsumowując: Co musisz zapamiętać o wierzytelnościach

W skrócie, wierzytelność to Twoje prawo do tego, żeby ktoś Ci coś zapłacił albo zrobił. Jest ich mnóstwo rodzajów – od tych pieniężnych, po niepieniężne, wymagalne, zabezpieczone… dlatego w praktyce wszystko jest trochę bardziej złożone. Dobre zarządzanie wierzytelnościami to podstawa stabilności finansowej firmy. Wymaga to ciągłego pilnowania i działania. Cesja wierzytelności to z kolei elastyczne narzędzie, które pozwala na płynne zarządzanie pieniędzmi.

Warto wiedzieć więcej na ten temat, jeśli chcesz skutecznie prowadzić firmę i mieć nad wszystkim kontrolę.

Masz pytania dotyczące swoich należności? Skontaktuj się z nami – chętnie pomożemy!

FAQ – najczęściej zadawane pytania o wierzytelność

Co to jest wierzytelność najprościej jak się da?

To po prostu Twoje prawo do tego, żeby ktoś Ci zapłacił albo coś zrobił. Jak rachunek do zapłaty albo obowiązek drugiej strony wobec Ciebie.

Czy dług może się przedawnić?

Tak, może. Po pewnym czasie, który zależy od rodzaju długu (zwykle 6 lat), dłużnik może odmówić zapłaty, powołując się na przedawnienie. Wtedy to już tylko tzw. zobowiązanie naturalne.

Czy mogę sprzedać to, co mi się należy?

Owszem, zazwyczaj możesz sprzedać swoją wierzytelność komuś innemu na podstawie umowy cesji. Zgoda dłużnika zwykle nie jest potrzebna do ważności umowy, ale musisz go o tym poinformować, żeby zapłata do nowego wierzyciela była dla niego ważna.

Czym różni się dług pieniężny od niepieniężnego?

Pieniężny to prawo do dostania konkretnej sumy – np. zapłaty faktury. Niepieniężny to prawo do innego świadczenia, które nie jest bezpośrednio w pieniądzu – np. dostarczenia towaru, wykonania usługi czy przepisania czegoś.

Co się dzieje, gdy dług jest zabezpieczony?

Jeśli masz jakieś zabezpieczenie – hipotekę, zastaw, poręczenie albo gwarancję bankową – masz większe szanse na odzyskanie pieniędzy. Gdy dłużnik nie płaci, możesz zaspokoić się z przedmiotu zabezpieczenia albo żądać zapłaty od poręczyciela.

 

Poszukujesz agencji SEO w celu wypozycjonowania swojego serwisu? Skontaktujmy się!