Zmiana formy opodatkowania – co to jest i jak to zrobić? Poradnik

Jeśli prowadzisz własną firmę, na pewno zastanawiasz się, jak najlepiej rozliczać się z urzędem skarbowym. Zmiana formy opodatkowania, czyli po prostu zmiana sposobu rozliczania podatku dochodowego, to coś, co może mieć realny wpływ na Twoje finanse. W Polsce przedsiębiorcy prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą mają kilka opcji – od skali podatkowej, przez podatek liniowy, ryczałt, aż po, choć rzadko dostępną, kartę podatkową. Dobry wybór to nie tylko sposób na oszczędność, ale też klucz do bardziej efektywnego prowadzenia biznesu. Dlatego tak ważne jest, żeby dobrze zrozumieć, na czym to wszystko polega i jakie są terminy.

Czym właściwie jest ta cała zmiana formy opodatkowania?

Mówiąc najprościej, to prawno-podatkowa ścieżka, która pozwala Ci wybrać inny sposób naliczania podatku dochodowego od tego, co zarobisz w swojej firmie. Dotyczy to przede wszystkim dochodów z działalności gospodarczej, tej pozarolniczej. W 2026 roku, podobnie jak teraz, będziesz mógł wybrać jedną z kilku głównych metod: zasady ogólne (czyli popularna skala podatkowa), podatek liniowy, ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, a także, jeśli kwalifikujesz się do wąskiego grona, kartę podatkową.

Główne formy opodatkowania w Polsce w 2026 roku – szybkie porównanie

Przedsiębiorcy prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą (JDG) w 2026 roku mają do wyboru cztery podstawowe formy opodatkowania PIT. Różnią się one między sobą fundamentalnymi sprawami: tym, czy płacisz od przychodu czy od dochodu, jakie stawki Cię obowiązują, jakie są limity, czy możesz odliczać koszty i jak bardzo skomplikowana jest księgowość. Zerknij na to zestawienie:

Forma opodatkowania	Podstawa opodatkowania	Stawki podatkowe	Limity i ograniczenia	Odliczenia i ulgi	Rozliczenie
Zasady ogólne (skala podatkowa, PIT-36)	Dochód (przychód minus koszty uzyskania przychodu)	12% do 120 000 zł dochodu; 32% powyżej	Brak limitu przychodu; kwota wolna od podatku 30 000 zł	Pełne koszty; większość ulg (np. na dzieci, wspólne rozliczenie z małżonkiem)	Najbardziej elastyczna, ale najbardziej skomplikowana księgowość.
Podatek liniowy (PIT-36L)	Dochód (przychód minus koszty uzyskania przychodu)	19% niezależnie od wysokości dochodu	Brak limitu przychodu	Koszty uzyskania przychodu; odliczenie składki zdrowotnej do 12 900 zł rocznie	Przewidywalna dla wyższych dochodów, brak progresji podatkowej.
Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych (PIT-28)	Przychód (bez możliwości odliczania kosztów)	2%–17% w zależności od rodzaju działalności (np. 8,5%/12% dla IT; 8,5% do 100 000 zł przychodu, potem 12,5% dla niektórych usług)	Przychód do 2 mln euro w poprzednim roku	Brak odliczania kosztów; możliwość odliczenia 50% składki zdrowotnej	Uproszczona ewidencja, szczególnie korzystna przy niskich kosztach operacyjnych.
Karta podatkowa	Stała kwota ustalana przez naczelnika urzędu skarbowego	Określona indywidualnie wg rodzaju działalności i skali	Bardzo ograniczona (tylko wybrane branże, niskie obroty)	Brak możliwości odliczania kosztów i stosowania ulg	Najprostsza forma, ale rzadko dostępna dla nowych przedsiębiorców.

Jest też taka fajna opcja jak IP Box. Pozwala ona na obniżenie podatku do zaledwie 5% od dochodów z twojej własnej pracy intelektualnej – na przykład napisanej przez Ciebie aplikacji czy zgłoszonego patentu. Można ją łączyć z innymi formami opodatkowania.

Pamiętaj, że raz wybraną formę opodatkowania zazwyczaj stosujesz przez cały rok podatkowy. Zmiana jest możliwa tylko w określonych terminach.

Zasady ogólne (skala podatkowa)

To domyślna opcja, jeśli niczego nie zgłosisz. Płacisz podatek od dochodu, czyli od tego, co Ci zostanie, gdy odejmiesz od przychodów koszty prowadzenia firmy. Stawki są progresywne: 12% od dochodu do 120 000 zł rocznie, a od kwoty przekraczającej tę sumę już 32%.

Duży plus to możliwość odliczania wszystkich kosztów i korzystania z kwoty wolnej od podatku, która w 2026 roku wynosi 30 000 zł. Możesz też liczyć na ulgi, takie jak na dzieci czy wspólne rozliczenie z małżonkiem. Wadą jest to, że składka zdrowotnej wynosi tu 9% dochodu.

Podatek liniowy

Jeśli zarabiasz sporo, podatek liniowy może być dla Ciebie strzałem w dziesiątkę. Stawka to zawsze 19%, niezależnie od wysokości dochodu. Podobnie jak na skali, liczysz od dochodu (przychód minus koszty). To dobra opcja, jeśli Twój roczny dochód przekracza 120 000 zł, bo po prostu unikasz wyższej stawki 32%.

Możesz nadal odliczać koszty. Możesz też od dochodu odjąć zapłaconą składkę zdrowotną, ale tylko do kwoty 12 900 zł rocznie. Niestety, z tą formą tracisz większość ulg, w tym kwotę wolną od podatku. Składka zdrowotna wynosi tu 4,9% dochodu.

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

Tutaj podatek płacisz od przychodu, a nie od dochodu. To oznacza, że nie odliczasz kosztów. Stawki są różne – od 2% do 17%, w zależności od tego, co robisz w firmie. Na przykład usługi IT mogą być opodatkowane 8,5% albo 12% (czasem 15%), a niektóre usługi niematerialne nawet 17%.

Największa zaleta to uproszczona księgowość, co jest super dla firm, które nie generują dużych kosztów. Jeśli masz wysoką marżę i niskie koszty, ryczałt może okazać się bardzo opłacalny. Możesz odliczyć połowę zapłaconej składki zdrowotnej. Pamiętaj, że możesz korzystać z tej formy, jeśli Twój przychód w poprzednim roku nie przekroczył 2 mln euro.

Karta podatkowa

To najprostsza, ale też najbardziej ograniczona forma opodatkowania. Płacisz stałą, miesięczną kwotę, którą ustala naczelnik urzędu skarbowego. Dostępna jest tylko dla wąskiej grupy przedsiębiorców, zazwyczaj tych z niewielką skalą działalności.

Plusem jest prostota – wiesz, ile zapłacisz, niezależnie od wszystkiego. Minusem jest brak możliwości odliczania kosztów i ulg. Ze względu na coraz większe ograniczenia, coraz mniej osób może z niej skorzystać.

Kiedy warto pomyśleć o zmianie formy opodatkowania?

Zmiana jest sensowna, gdy obecny sposób rozliczania po prostu Ci się nie opłaca albo kiedy zmieniły się warunki w Twojej firmie. Najważniejsze czynniki to: ile zarabiasz, jakie masz koszty, czym się zajmujesz i czy chcesz korzystać z ulg. Jeśli Twoje dochody przekraczają 120 000 zł rocznie i nie bierzesz pod uwagę ulg, podatek liniowy może być lepszy niż skala.

Jeśli masz firmę z niskimi kosztami, na przykład świadczysz usługi, ryczałt może być bardziej opłacalny, nawet jeśli nie odliczasz kosztów. Warto też się tym zainteresować, gdy przepisy się zmieniają. Eksperci podkreślają, że najważniejsze to dobrze przeanalizować swoją sytuację, porównać możliwe obciążenia podatkowe i składkowe.

Jak dokonać zmiany formy opodatkowania?

Jeśli chcesz zmienić sposób opodatkowania, musisz pamiętać o terminach i procedurze. Zmiana jest możliwa zazwyczaj raz w roku. Termin mija 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym uzyskałeś pierwszy przychód w danym roku. Czyli jeśli pierwszy przychód był w styczniu 2026, masz czas do 20 lutego 2026. Wyjątek: jeśli pierwszy przychód pojawił się w grudniu, zmianę możesz zgłosić do końca roku.

Najczęściej robisz to przez aktualizację danych w CEIDG, wypełniając wniosek CEIDG-1. Wystarczy zaznaczyć pole 15 i wskazać nową formę opodatkowania. Możesz to zrobić na kilka sposobów:

• Online: Na portalu Biznes.gov.pl, używając profilu zaufanego lub podpisu kwalifikowanego.
• Osobiście: W dowolnym urzędzie gminy lub miasta.
• Pocztą: Wysyłając list z wnioskiem, najlepiej z podpisem poświadczonym notarialnie.

W większości przypadków aktualizacja CEIDG-1 wystarczy i nie musisz składać dodatkowych dokumentów w urzędzie skarbowym. Po złożeniu wniosku, warto zachować potwierdzenie jego otrzymania (UPO). Pamiętaj, że terminy są sztywne – spóźnienie oznacza, że musisz zostać przy dotychczasowej formie przez cały rok.

Dodatkowe opcje i rozliczenia

Oprócz głównych form, jest też wspomniany już IP Box. Działa tak, że płacisz tylko 5% podatku od dochodów z twoich praw własności intelektualnej (np. programów komputerowych, patentów). Można go stosować równolegle z innymi formami opodatkowania, o ile spełnisz określone warunki.

Jeśli prowadzisz firmę w innej formie, na przykład spółkę z o.o., zasady są inne. Tu w grę wchodzi podatek dochodowy od osób prawnych (CIT), w tym tzw. estoński CIT, który ma inną strukturę opodatkowania i efektywną stawkę ok. 20-25%. Wybierając formę opodatkowania, warto mieć na uwadze, jak to wpłynie na Twoją spółkę.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o zmianę formy opodatkowania

Czy mogę zmienić formę opodatkowania w dowolnym momencie roku?

Nie, zmiana formy opodatkowania jest możliwa zazwyczaj tylko raz w roku. Termin na dokonanie zmiany upływa do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągnięto pierwszy przychód w roku podatkowym. Jeśli pierwszy przychód uzyskano w grudniu, termin upływa z końcem roku podatkowego.

Jakie są główne różnice między ryczałtem a podatkiem liniowym?

Główna różnica polega na podstawie opodatkowania: ryczałt opiera się na przychodzie (bez odliczania kosztów), podczas gdy podatek liniowy bazuje na dochodzie (przychód minus koszty). Ryczałt ma zróżnicowane stawki zależne od działalności, a podatek liniowy jedną, stałą stawkę 19%.

Czy zmiana formy opodatkowania wpływa na składkę zdrowotną?

Tak, forma opodatkowania ma znaczący wpływ na wysokość składki zdrowotnej. Na przykład, przy skali podatkowej składka wynosi 9% dochodu, przy podatku liniowym 4,9% dochodu, a przy ryczałcie jest ona naliczana od przychodu i ma zróżnicowane stawki.

Co się stanie, jeśli spóźnię się z dokonaniem zmiany formy opodatkowania?

Jeśli nie dotrzymasz terminu na zmianę formy opodatkowania, będziesz musiał pozostać przy dotychczasowej formie przez cały rok podatkowy. W przypadku niektórych zmian, np. z karty podatkowej, jest również ustalony konkretny termin zgłoszenia.

Gdzie znajdę oficjalne informacje i formularze do zmiany formy opodatkowania?

Najczęściej zmiana formy opodatkowania dokonywana jest poprzez aktualizację wniosku CEIDG-1 w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Można to zrobić online przez Biznes.gov.pl, osobiście w urzędzie gminy/miasta lub listownie. Zawsze warto sprawdzić aktualne przepisy na stronach rządowych lub skonsultować się z urzędem skarbowym.

 

Poszukujesz agencji SEO w celu wypozycjonowania swojego serwisu? Skontaktujmy się!