Obowiązki pracownika – czym są i co o nich mówi prawo pracy? Przewodnik

Obowiązki pracownika to po prostu te rzeczy, które musisz robić, wynikające zarówno z Kodeksu pracy, jak i z twojej indywidualnej umowy. Dobrze jest je znać, bo dzięki temu wszystko w pracy idzie gładko, a wy i szef nie macie sobie nic do zarzucenia. Głównym dokumentem, który o tym mówi, jest Kodeks pracy, a konkretnie jego artykuł 100. To tam znajdziesz podstawy tego, co od ciebie wymagają, i co się stanie, jeśli czegoś nie dopilnujesz. Dzięki temu dowiesz się, jakie są te fundamentalne zasady, jakie mogą być konsekwencje zaniedbania, i co jeszcze może cię spotkać, jeśli pracujesz w branży IT.

Podstawowe obowiązki pracownika według art. 100 Kodeksu Pracy

Artykuł 100 Kodeksu pracy mówi jasno: masz sumiennie i starannie wykonywać swoją pracę. To podstawa. Oprócz tego masz stosować się do poleceń przełożonych, o ile dotyczą pracy i nie są niezgodne z prawem ani umową. Ważne jest też, żebyś dbał o dobro firmy i jej mienie. Nie zapominaj o zasadach bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP) oraz przepisach przeciwpożarowych. Trzymaj się ustalonego czasu pracy i regulaminu, który obowiązuje w miejscu, gdzie pracujesz. Pamiętaj też, że to ty musisz wykonywać pracę osobiście – nie możesz tak po prostu kogoś wysłać zamiast siebie, chyba że szef się na to zgodzi.

Jakie konkretnie obowiązki ma pracownik?

Jeśli miałbym wymienić wszystkie konkretne rzeczy, to lista byłaby długa. Ale ogólnie rzecz biorąc, musisz:

• przestrzegać ustalonego czasu pracy, czyli być na czas, wychodzić o swojej godzinie i usprawiedliwiać każdą nieobecność,
• dbać o porządek w swoim miejscu pracy i stosować się do regulaminu firmy,
• przestrzegać zasad BHP i przeciwpożarowych – to kluczowe dla bezpieczeństwa wszystkich,
• chronić mienie pracodawcy i nie zdradzać informacji, które mogłyby zaszkodzić firmie, czyli pilnować tajemnicy służbowej,
• zachowywać się profesjonalnie i kulturalnie wobec innych – chodzi o zasady dobrego współżycia społecznego w pracy.

Dodatkowo, pracodawca może od ciebie oczekiwać:

• utrzymywania porządku i dyscypliny pracy, czyli dbania o ład i przestrzegania ustaleń firmowych,
• ochrony zasobów firmy – chodzi o dbanie o narzędzia, sprzęt czy materiały, które są ci powierzone,
• zachowania poufności, czyli nieprzekazywania informacji objętych tajemnicą zawodową lub firmową osobom trzecim,
• rozwoju zawodowego – warto stale podnosić swoje kwalifikacje, bo to dobrze robi i tobie, i pracodawcy,
• współpracy w zakresie BHP – czyli aktywnego angażowania się w działania poprawiające bezpieczeństwo.

A co, jeśli nie będę przestrzegać swoich obowiązków?

Konsekwencje mogą być różne, w zależności od tego, jak bardzo zgrzeszysz. Za drobne przewinienia, takie jak sporadyczne spóźnienie czy brak dokładności, szef może nałożyć kary porządkowe. Może to być upomnienie, nagana albo grzywna – Kodeks pracy określa, jak wysoka może być taka kara. Zazwyczaj pieniądze z tych kar idą na poprawę warunków BHP. Ale jeśli narazisz się na coś poważniejszego, co jest ciężkim naruszeniem obowiązków, tak jak mówi artykuł 52 Kodeksu pracy, możesz zostać zwolniony z dnia na dzień, czyli na tak zwaną „dyscyplinarkę”. To może też oznaczać konieczność naprawienia szkody i utratę zaufania, co nie ułatwi ci znalezienia nowej pracy.

Kary porządkowe mogą obejmować:

• Upomnienie: To najłagodniejsza forma, czasem wystarczy ustne, ale może też być oficjalnie odnotowane.
• Nagana: To już poważniejsza kara, którą trzeba wpisać do akt osobowych.
• Kara pieniężna: Nie może ona być wyższa niż wynagrodzenie za jeden dzień pracy za jedno przewinienie, a łącznie nie może przekroczyć 1/10 twojego wynagrodzenia po odliczeniu składek.

Ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych to sytuacje, gdy na przykład:

• samowolnie opuścisz stanowisko pracy,
• pojawi się w pracy pod wpływem alkoholu albo będziesz go tam spożywać,
• nie będziesz przestrzegać przepisów BHP i przeciwpożarowych,
• ukradniesz coś albo celowo zniszczysz mienie pracodawcy,
• bez powodu odmówisz wykonania służbowego polecenia.

Obowiązki pracownika w branży IT – coś specjalnego?

Pracując w IT, oczywiście podlegasz tym samym ogólnym zasadom, ale jest kilka rzeczy, które są tu specyficzne. Przede wszystkim, musisz na bieżąco aktualizować swoją wiedzę, bo technologie zmieniają się błyskawicznie. Często będziesz odpowiedzialny za wdrażanie skomplikowanych rozwiązań, więc potrzebne są nie tylko umiejętności techniczne, ale też zrozumienie, o co chodzi w biznesie. Zarządzanie kodem, na przykład za pomocą Gita, to podstawa, żeby praca zespołu była spójna i dobrej jakości. Jeśli odpowiadasz za stabilność systemów, musisz je monitorować i być gotowym na awarie. Coraz ważniejsze staje się bezpieczeństwo cyfrowe, czyli ochrona domen i komunikacji – przyda się wiedza o SPF, DKIM czy DMARC. No i oczywiście, dobra znajomość angielskiego, analityczne myślenie i umiejętność automatyzowania procesów to też must-have.

Pracownik IT powinien również:

• Potrafić rozwiązywać problemy: Czyli analizować i diagnozować złożone kwestie techniczne.
• Dostosowywać się do zmian: Być elastycznym wobec nowych narzędzi, języków programowania i sposobów pracy.
• Skutecznie komunikować się: Przekazywać informacje techniczne w sposób zrozumiały dla różnych osób.

Jakie prawa ma pracownik w Polsce?

Poza obowiązkami, masz też sporo praw, które gwarantuje ci Kodeks pracy i twoja umowa. Masz prawo do swobodnego wyboru pracy – to podstawowa zasada. Należy ci się godne wynagrodzenie za pracę, i nic nie jest w stanie cię tego prawa pozbawić. Ważne jest też prawo do równego wynagrodzenia za taką samą pracę albo pracę o tej samej wartości – to fundament równości, zwłaszcza płci. Każdy ma prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Możesz powstrzymać się od pracy, jeśli czujesz, że grozi ci niebezpieczeństwo, i masz prawo organizować się w związki zawodowe. Jeśli doświadczasz mobbingu albo dyskryminacji, możesz dochodzić odszkodowania, a po urlopie masz prawo wrócić na swoje stanowisko.

Poza tym, masz prawo do:

• Ochrony przed zwolnieniem: Czyli do zachowania określonych terminów wypowiedzenia, chyba że mówimy o zwolnieniu dyscyplinarnym.
• Urlopu: Należy ci się coroczny płatny urlop wypoczynkowy, a także urlopy związane z różnymi sytuacjami życiowymi, jak urlop macierzyński czy rodzicielski.
• Szkolenia: Masz prawo do podnoszenia swoich kwalifikacji, a pracodawca powinien ci w tym pomagać.

Nietypowe, ale ważne obowiązki pracownicze

Oprócz tych oczywistych rzeczy, istnieją też mniej znane, ale równie istotne obowiązki. Na przykład, aktywne współdziałanie w zakresie BHP i ochrony przeciwpożarowej to coś więcej niż tylko bierne przestrzeganie przepisów. Masz prawo, a nawet obowiązek, wstrzymać się od pracy, jeśli warunki stanowią bezpośrednie zagrożenie dla twojego życia lub zdrowia, a potem zgłosić to przełożonemu. Bardzo ważne jest też dbanie o ochronę mienia i wszelkich tajemnic pracodawcy, nawet jeśli nie są one formalnie wpisane w umowie. Powinieneś też pamiętać o zasadach dobrego współżycia w pracy, czyli o dbałości o dobrą atmosferę i unikaniu konfliktów. Nie zapominaj o obowiązku potwierdzania swojej obecności i usprawiedliwiania nieobecności zgodnie z zasadami firmy. No i uwaga – możesz ponosić odpowiedzialność materialną za szkody wyrządzone pracodawcy, jeśli zrobiłeś to nieumyślnie przez niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków.

Przykładowe, mniej oczywiste obowiązki to:

• Zgłaszanie problemów z bezpieczeństwem: Jeśli coś jest nie tak, powinieneś o tym informować.
• Utrzymanie czystości na stanowisku pracy: Choć często się o tym zapomina, to też element dbałości o porządek.
• Udzielanie informacji zwrotnych: W niektórych firmach oczekuje się, że podzielisz się swoimi spostrzeżeniami.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o obowiązki pracownika

Co to są podstawowe obowiązki pracownika w Polsce?

Podstawowe obowiązki pracownika w Polsce wynikają głównie z artykułu 100 Kodeksu pracy. Obejmują one sumienne i staranne wykonywanie pracy, stosowanie się do poleceń przełożonych (o ile są zgodne z prawem i umową), dbanie o dobro firmy i jej mienie, przestrzeganie przepisów BHP i przeciwpożarowych, a także stosowanie się do regulaminu pracy i ustalonego czasu pracy.

Jakie są konsekwencje zaniedbania obowiązków pracowniczych?

Konsekwencje zależą od wagi naruszenia. Za lżejsze przewinienia grożą kary porządkowe, takie jak upomnienie, nagana lub kara pieniężna. W przypadku ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych, pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia (zwolnienie dyscyplinarne) na podstawie art. 52 Kodeksu pracy. Dodatkowo, pracownik może być zobowiązany do naprawienia wyrządzonej szkody.

Czy pracownik IT ma inne obowiązki niż pracownik w innej branży?

Tak, pracownik w branży IT ma specyficzne obowiązki wynikające z charakteru tej dziedziny. Przede wszystkim musi stale aktualizować swoje umiejętności i dostosowywać się do nowych technologii. Wymagane jest także zaawansowane zarządzanie kodem, dbałość o bezpieczeństwo cyfrowe (np. konfiguracja SPF, DKIM, DMARC), umiejętność wdrażania rozwiązań biznesowych oraz biegłość w komunikacji technicznej i języku angielskim.

Kto nadzoruje przestrzeganie obowiązków pracowniczych?

Przestrzeganie przepisów prawa pracy, w tym obowiązków pracowniczych, jest nadzorowane przez Państwową Inspekcję Pracy (PIP). PIP kontroluje pracodawców i może interweniować w przypadku zgłoszeń dotyczących nieprawidłowości w zatrudnianiu i wykonywaniu pracy. Pracownicy mogą zgłaszać naruszenia swoich praw lub nieprawidłowości w zakresie przestrzegania obowiązków pracowniczych.

Czy pracownik może odmówić wykonania polecenia przełożonego?

Pracownik może odmówić wykonania polecenia przełożonego tylko w ściśle określonych przypadkach. Może to nastąpić, gdy polecenie jest sprzeczne z prawem lub zagraża bezpośrednio zdrowiu i życiu pracownika lub innych osób. W każdej innej sytuacji, odmowa wykonania polecenia służbowego, które jest zgodne z prawem i umową o pracę, może zostać uznana za ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych i skutkować zwolnieniem dyscyplinarnym.

 

Poszukujesz agencji SEO w celu wypozycjonowania swojego serwisu? Skontaktujmy się!