Awersja – co to jest i jak wpływa na nasze życie? Poradnik

Awersja to taka silna niechęć albo odraza do czegoś – jakiegoś bodźca, przedmiotu czy sytuacji – która sprawia, że chcemy tego unikać. To bardzo ważny mechanizm obronny, głęboko osadzony w naszej psychice i ciele. Właśnie dzięki niemu podejmujemy mnóstwo codziennych decyzji, uczymy się i po prostu przetrwamy. Kiedy zrozumiesz, jak działa awersja, łatwiej Ci będzie pojąć, dlaczego ludzie (i nie tylko!) reagują tak, a nie inaczej.

Czym właściwie jest awersja?

Awersja to po prostu bardzo silna niechęć, odraza albo taka negatywna reakcja emocjonalna i fizyczna na coś konkretnego. Efekt jest taki, że zaczynamy tego unikać. Objawia się jako niechęć do bodźców, obiektów czy sytuacji, które kojarzą nam się z czymś nieprzyjemnym. To taka nasza wbudowana „instrukcja” – wycofaj się, bo to jest złe albo niebezpieczne. Taka reakcja jest uniwersalna – mają ją zarówno ludzie, jak i zwierzęta.

Awersja w psychologii: nie tylko głupi odruch

W psychologii awersja jest traktowana jako mechanizm ochronny, który pomaga nam trzymać się z dala od tego, co może nam zaszkodzić. To też coś, co mocno wpływa na to, jak się uczymy – jeśli coś złego nas spotkało, to później będziemy tego unikać. Pomyśl na przykład o awersji do ryzyka albo do strat – te rzeczy kształtują nasze decyzje, gdy mamy do czynienia z niepewnością.

Rodzaje awersji: od urodzenia do nabycia

Awersje mogą być różne i mieć różne źródła. Oto jak je możemy podzielić:

• Awersje wrodzone (nieuwarunkowane): To takie automatyczne reakcje na coś, co jest naturalnie bolesne albo szkodzi, na przykład ekstremalne temperatury, gorzki smak czy bardzo głośne dźwięki. Pojawiają się same, bez potrzeby uczenia się.
• Awersje uwarunkowane: Powstają, gdy coś, co było neutralne, zaczyna wywoływać negatywną reakcję, bo wcześniej skojarzyło się nam z czymś nieprzyjemnym. Najlepszy przykład to awersja smakowa – jeśli po zjedzeniu czegoś poczujesz się źle, prawdopodobnie będziesz potem czuć do tego obrzydzenie, nawet jeśli to był jednorazowy przypadek. Podobnie, jeśli jakieś zachowanie skończyło się bólem, będziemy je potem omijać.
• Fobie: To już jest taki skrajny przypadek awersji uwarunkowanej. Chodzi o ogromny, często irracjonalny lęk przed czymś konkretnym – wysokością, pająkami, zamkniętymi pomieszczeniami. Zwykle wynika to z mechanizmu warunkowania klasycznego.

Skąd bierze się nasza niechęć? Przyczyny awersji

Przyczyny awersji są złożone i wynikają z kombinacji tego, co mamy w głowie, co nam podpowiada biologia i co dzieje się wokół nas.

Psychologiczne podłoże

• Strach i traumatyczne przeżycia: Jeśli przeżyjesz coś naprawdę trudnego, na przykład wypadek albo przemoc, możesz nabawić się silnej awersji jako mechanizmu obronnego. Na przykład ktoś, kto doświadczył napaści, może potem czuć awersję do bliskości.
• Nie tolerujesz niepewności: Niektórzy ludzie źle znoszą sytuacje, których wyniku nie da się przewidzieć. Może to prowadzić do ogólnej awersji do ryzyka albo unikania nowych rzeczy.
• Wyuczone skojarzenia: Czasem sami tworzymy negatywne skojarzenia, na przykład ucząc się unikać czegoś, co wcześniej skojarzyło się z nieprzyjemnym doświadczeniem, albo celowo ucząc się awersji w ramach terapii.
• Niska samoocena i lęk przed odrzuceniem: Jeśli nie czujesz się pewnie i boisz się, że inni cię odrzucą, możesz zacząć unikać sytuacji społecznych.

Biologiczne korzenie

• Genetyczne predyspozycje: Są dowody na to, że geny mogą wpływać na naszą skłonność do lęku i awersji, zwłaszcza w kontaktach z innymi ludźmi. Nasz układ nerwowy może być inaczej „skonstruowany” do reagowania na potencjalne zagrożenia.
• Mechanizmy mózgowe: Pewne części mózgu, jak ciało migdałowate, są mocno zaangażowane w przetwarzanie negatywnych bodźców i wywoływanie reakcji awersyjnych. Ich aktywność wiąże się z przewidywaniem tego, co złe i chęcią ucieczki.

Ewolucja i środowisko

Z perspektywy ewolucji, awersja do ryzyka mogła pomagać naszym przodkom przetrwać. Ale też to, co przeżyjemy w dzieciństwie, czy jak jesteśmy traktowani przez innych, może kształtować nasze wzorce awersji, zwłaszcza jeśli idzie w parze z naszym temperamentem.

Awersja to nasz podstawowy mechanizm adaptacyjny. Kształtuje to, jak postrzegamy świat, od prostych instynktów po skomplikowane decyzje.

Awersja w praktyce: jak wpływa na nasze wybory?

Awersja naprawdę mocno wpływa na to, jak się zachowujemy na co dzień i jak podejmujemy decyzje. Często kierujemy się chęcią uniknięcia tego, co nieprzyjemne, i zminimalizowania ryzyka. Choć czasem nas to ogranicza, pełni ważną funkcję ochronną.

Jak awersja wpływa na zachowanie?

Awersja sprawia, że unikamy tego, co wywołuje negatywne emocje lub fizyczny dyskomfort. Przykład? Natychmiastowe cofnięcie ręki z gorącego przedmiotu (wrodzona awersja) albo omijanie potrawy, po której się źle poczuliśmy (awersja smakowa). Awersja jest też podstawą terapii awersyjnej, która próbuje modyfikować zachowania poprzez tworzenie negatywnych skojarzeń.

Jak awersja wpływa na podejmowanie decyzji?

Awersja sprawia, że jesteśmy bardziej ostrożni, zwłaszcza gdy nie mamy pewności co do wyniku. Awersja do niepewności sprawia, że często wybieramy znane rozwiązania, nawet jeśli inne, bardziej ryzykowne, mogłyby przynieść większe korzyści. Podobnie awersja do strat – bardziej odczuwamy ból po stracie niż przyjemność z porównywalnego zysku. To skłania nas do unikania sytuacji, w których moglibyśmy coś stracić. Te skłonności kształtują nasze wybory, nawyki i długoterminowe plany.

Terapia awersyjna: wywoływanie awersji, by pomóc

Terapia awersyjna to metoda, która wykorzystuje zasady warunkowania, żeby wywołać silną niechęć do czegoś, co jest niepożądanym zachowaniem. Chodzi o celowe tworzenie negatywnych skojarzeń.

Głównym celem terapii awersyjnej jest zredukowanie lub wyeliminowanie szkodliwych zachowań poprzez powiązanie ich z nieprzyjemnymi bodźcami. Stosuje się różne techniki:

• Warunkowanie klasyczne: Bodziec związany z niechcianym zachowaniem (np. alkohol) paruje się z czymś awersyjnym (np. lek powodujący nudności, nieprzyjemny zapach, lekki wstrząs elektryczny). Celem jest wywołanie u pacjenta fizjologicznej i emocjonalnej reakcji awersyjnej na sam bodziec związany z zachowaniem.
• Warunkowanie operantne: Niechciane zachowanie jest natychmiast karane nieprzyjemnym bodźcem (np. łagodny wstrząs, słowny komunikat dezaprobaty), aby zmniejszyć jego częstotliwość.

Terapia awersyjna pomaga w leczeniu:

• Uzależnień: Alkoholizmu, nikotynizmu, hazardu czy narkomanii.
• Innych nawyków: Jak obgryzanie paznokci, kompulsywne jedzenie czy agresja.

Trzeba jednak pamiętać, że terapia awersyjna ma swoje ograniczenia i budzi kontrowersje. Czasem może prowadzić do skutków ubocznych, takich jak niepokój czy depresja. Nie zawsze jest też skuteczna w dłuższej perspektywie, bo pacjenci często nie są w stanie jej kontynuować lub wracają do nałogu. Dlatego coraz częściej stosuje się łagodniejsze metody, jak na przykład potęgowa desensytyzacja, która opiera się na tworzeniu negatywnych wyobrażeń związanych z niepożądanym zachowaniem, bez fizycznych kar.

Terapia awersyjna może zadziałać szybko, ale niesie ryzyko wywołania negatywnych emocji i powinna być stosowana ostrożnie, pod ścisłym nadzorem specjalisty.

Historyczne i nietypowe przejawy awersji

Historia pokazuje nam fascynujące, czasem mroczne przykłady tego, jak silne awersje mogły prowadzić do zbiorowych reakcji, niezwykłych wydarzeń, a nawet tragedii. Pokazują one potęgę negatywnych emocji w kształtowaniu losów grup i społeczeństw.

• Masakra z Pietruszką (1937): W Dominikanie dyktator Rafael Trujillo nakazał mordowanie haitańskich imigrantów. Do ich identyfikacji używano testu z wymową słowa „perejil” (pietruszka). Osoby mówiące z haitańskim akcentem były uznawane za wrogów i zabijane. To był przerażający przykład awersji etnicznej.
• Taniec Świętego Wita (Choreomania, 1374): W średniowiecznej Europie zdarzały się masowe zjawiska, kiedy ludzie tańczyli bez przerwy przez dni, aż do śmierci z wyczerpania. Ten „taniec śmierci” budził grozę i był interpretowany jako kara boska lub zbiorowa histeria, odzwierciedlająca głębokie społeczne lęki i niepokoje.
• Pierwsza Czerwona Groza (1919): Po serii zamachów bombowych anarchistów w Stanach Zjednoczonych zapanowała panika i silna awersja wobec wszelkich ruchów radykalnych i komunistycznych. Doprowadziło to do masowych aresztowań, deportacji i prześladowań osób podejrzewanych o sympatyzowanie z lewicą.
• Więzienie z Kurzym Odchodami („Khuk Khi Kai”): W Tajlandii francuskie siły kolonialne wykorzystywały więzienie wypełnione odchodami kurzymi, żeby karać i łamać opór lokalnych buntowników. Chodziło o wywołanie skrajnej awersji fizycznej i psychicznej.

Awersja – fundament naszych reakcji

Awersja to wszechstronna i potężna reakcja, charakteryzująca się silną niechęcią i odrazą wobec czegoś konkretnego, co prowadzi do unikania. To fundament wielu naszych zachowań i decyzji – od instynktownych reakcji obronnych po skomplikowane procesy psychologiczne wpływające na życiowe wybory. Awersja jest kluczowa dla naszego przetrwania i uczenia się, bo pomaga nam unikać zagrożeń. Choć jej negatywne przejawy mogą być kłopotliwe, są one integralną częścią ludzkiego doświadczenia i kształtują naszą rzeczywistość w sposób, którego często nie dostrzegamy.

Zastanów się, jakie awersje towarzyszą Ci na co dzień i jak wpływają na Twoje życie. Czy są one uzasadnione i chronią Cię, czy może ograniczają Twoje możliwości i doświadczenia? Daj znać w komentarzach!

FAQ – najczęściej zadawane pytania o awersję

Czym dokładnie różni się awersja od strachu, obrzydzenia czy zwykłej niechęci?

Choć te pojęcia są powiązane, awersja to specyficzna, często silniejsza reakcja odrazy lub odpychania, która prowadzi do aktywnego unikania bodźca. Strach zazwyczaj wiąże się z antycypacją zagrożenia, obrzydzenie z poczuciem skażenia lub odrazy, a niechęć jest ogólnie słabszym negatywnym odczuciem. Awersja często charakteryzuje się silniejszą reakcją emocjonalną i fizjologiczną prowadzącą do unikania.

Czy awersja zawsze jest reakcją negatywną?

Awersja jest z natury negatywną reakcją na nieprzyjemny bodziec, ale jako mechanizm adaptacyjny służy ochronie przed szkodą i uczeniu się. W kontekście terapii, wywoływanie awersji może być użyteczne w modyfikacji szkodliwych zachowań, choć wiąże się z tym pewnymi wyzwaniami etycznymi i terapeutycznymi.

Czy można pozbyć się awersji?

Z wrodzonymi awersjami jest trudniej, ponieważ są one głęboko zakorzenione biologicznie. Jednak wiele wyuczonych awersji można osłabić lub wyeliminować. Pomocne mogą być metody takie jak terapia awersyjna (stosowana ostrożnie), desensytyzacja, czy poprzez zmianę skojarzeń i stopniową ekspozycję na bodziec w bezpiecznym i kontrolowanym środowisku.

Jakie są przykłady awersji w życiu codziennym?

Przykłady obejmują unikanie określonych potraw po zatruciu (awersja smakowa), unikanie miejsc związanych z negatywnymi doświadczeniami (np. szpital po bolesnym zabiegu), niechęć do osób, z którymi mieliśmy złe doświadczenia, czy awersję do ryzykownych inwestycji finansowych. Awersja może też dotyczyć określonych zapachów, dźwięków, a nawet abstrakcyjnych sytuacji.

 

Poszukujesz agencji SEO w celu wypozycjonowania swojego serwisu? Skontaktujmy się!