Wypowiedzenie – co to? Przewodnik po umowach i okresach wypowiedzenia

Wypowiedzenie to takie fundamentalne pojęcie prawne, które pojawia się praktycznie wszędzie tam, gdzie mamy do czynienia ze stosunkami umownymi, a szczególnie w relacjach pracowniczych. Mówiąc prościej, wypowiedzenie to jednostronne oświadczenie woli jednej ze stron – najczęściej pracownika lub pracodawcy – które ma na celu zakończenie umowy po upływie pewnego czasu, zwanego okresem wypowiedzenia. Choć wypowiedzenie dotyczy różnych rodzajów umów, to tutaj skupimy się przede wszystkim na umowie o pracę, bo to z nią mamy do czynienia najczęściej i jest ona najbardziej szczegółowo uregulowana. Postaram się Wam wszystko jasno wytłumaczyć: czym jest wypowiedzenie, jakie są jego rodzaje, jakie formalności trzeba spełnić i co się dzieje, gdy coś pójdzie nie tak. Głównie będziemy opierać się na Kodeksie pracy, ale jeśli chodzi o inne umowy, to sięgniemy do Kodeksu cywilnego.

Zrozumienie istoty wypowiedzenia

Wypowiedzenie to po prostu jednostronne działanie prawne, które sprawia, że umowa kończy się po określonym czasie. Ważne jest, że nie potrzebujesz zgody drugiej strony, żeby takie wypowiedzenie złożyć – chociaż oczywiście druga strona może się z tym nie zgodzić i próbować to zakwestionować. To właśnie odróżnia wypowiedzenie od rozwiązania umowy za porozumieniem stron, które opiera się na wzajemnej zgodzie. Po co w ogóle jest ten cały okres wypowiedzenia? Po to, żeby dać obu stronom czas na dostosowanie się do sytuacji. Pracownik ma czas na znalezienie nowej pracy, a pracodawca na znalezienie kogoś na jego miejsce. Wszystko to reguluje artykuł 30 § 3 Kodeksu pracy.

Rodzaje wypowiedzeń umów o pracę

Umowy o pracę można rozwiązać na kilka sposobów, w zależności od tego, jak to się dzieje i kto za tym stoi.

• Wypowiedzenie z zachowaniem okresu wypowiedzenia (czyli standardowe): To najczęstszy scenariusz. Okres wypowiedzenia jest z góry określony przez prawo lub umowę i zależy od tego, jaki masz rodzaj umowy (na czas określony, nieokreślony, na próbę) i jak długo pracujesz u danego pracodawcy. W przypadku umów na czas nieokreślony, okresy te wynoszą: 2 tygodnie (jeśli pracowałeś krócej niż 6 miesięcy), 1 miesiąc (jeśli pracowałeś od 6 miesięcy do 3 lat) lub 3 miesiące (jeśli pracowałeś ponad 3 lata). Zazwyczaj umowa kończy się z końcem miesiąca kalendarzowego, a w przypadku okresów liczonych w tygodniach – z końcem tygodnia. Można się dogadać z pracodawcą na krótszy okres, ale trzeba to zrobić na piśmie. Szczegóły znajdziecie w artykule 36 Kodeksu pracy.
• Wypowiedzenie bez zachowania okresu wypowiedzenia (niezwłoczne lub dyscyplinarne): Ten tryb stosuje się tylko w wyjątkowych sytuacjach i pozwala na natychmiastowe zakończenie pracy.
  • Kiedy pracownik inicjuje: Pracownik może rozwiązać umowę bez okresu wypowiedzenia, jeśli pracodawca mocno narusza jego podstawowe obowiązki, na przykład nie wypłaca pensji na czas. To reguluje artykuł 55 § 1¹ Kodeksu pracy. Jest to tzw. rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracodawcy.
  • Kiedy pracodawca inicjuje: Pracodawca może rozwiązać umowę bez wypowiedzenia, jeśli pracownik poważnie narusza swoje obowiązki (czyli dostaje zwolnienie dyscyplinarne) albo popełni przestępstwo, które uniemożliwia mu dalszą pracę. Podstawa prawna to artykuł 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy.

Dodatkowe podziały:

• Kto wypowiada?: Rozróżniamy wypowiedzenie przez pracownika albo przez pracodawcę. Pamiętaj, że pracodawca, który wypowiada umowę na czas nieokreślony, musi podać powód. Co więcej, musi też to skonsultować z zakładową organizacją związkową, jeśli taka istnieje. Wypowiedzenie umowy o pracę przez pracodawcę wiąże się ze szczególnymi wymogami formalnymi.
• Szczególne przypadki: Jeśli firma ogłosi upadłość albo zaczyna się jej likwidacja, pracodawca może skrócić okres wypowiedzenia do jednego miesiąca, ale pracownikowi przysługuje wtedy odszkodowanie za ten skrócony okres. Dotyczy to sytuacji opisanych w artykule 41¹ Kodeksu pracy.

Wymagania formalne i proceduralne wypowiedzenia

Kluczowe jest, żeby wypowiedzenie było złożone poprawnie, bo inaczej może okazać się nieważne albo pracodawca będzie musiał zapłacić odszkodowanie.

• Forma pisemna: Każde wypowiedzenie, niezależnie od tego, czy składa je pracownik, czy pracodawca, musi być na piśmie. Jeśli tego nie zrobimy, wypowiedzenie będzie nieważne. Pracodawcy mogą też używać formy elektronicznej z kwalifikowanym podpisem. Najlepiej zrobić dwa egzemplarze i poprosić o potwierdzenie odbioru na jednym z nich.
• Co powinno być w piśmie?: Przede wszystkim miejscowość i data. Potem dane stron: imię, nazwisko, adres pracownika; nazwa firmy, adres, NIP pracodawcy. Następnie jasne oświadczenie, że chcemy rozwiązać umowę, podanie daty zawarcia umowy, określenie okresu wypowiedzenia i wreszcie własnoręczny podpis.
  • Co pracodawca musi dodać?: Pracodawca, wypowiadając umowę na czas nieokreślony, musi podać konkretną i uzasadnioną przyczynę. Musi też poinformować pracownika o jego prawie do odwołania się do sądu pracy w ciągu 21 dni od otrzymania pisma. Jeśli u pracodawcy działają związki zawodowe, to musi z nimi skonsultować zamiar wypowiedzenia.
  • Co pracownik musi dodać?: Pracownik zazwyczaj nie musi podawać przyczyny swojego wypowiedzenia.
• Doręczenie: Żeby wypowiedzenie było ważne, musi zostać prawidłowo doręczone drugiej stronie. Najbezpieczniej jest wręczyć je osobiście i poprosić o potwierdzenie odbioru, albo wysłać listem poleconym za potwierdzeniem odbioru.

Okresy wypowiedzenia: kluczowe informacje

Ile trwa okres wypowiedzenia? To zależy głównie od stażu pracy u danego pracodawcy i rodzaju umowy.

• Umowy na czas nieokreślony:
  • 2 tygodnie: Jeśli pracowałeś krócej niż 6 miesięcy.
  • 1 miesiąc: Jeśli pracowałeś co najmniej 6 miesięcy, ale krócej niż 3 lata.
  • 3 miesiące: Jeśli pracowałeś co najmniej 3 lata.
• Umowy na czas określony i próbny: Tutaj okresy wypowiedzenia są krótsze. Na przykład dla umów na czas określony dłuższych niż 2 tygodnie, okres wypowiedzenia to 1 tydzień, a dla umów na okres do 2 tygodni – 3 dni robocze. W przypadku umowy na okres próbny, która ma trwać dłużej niż 2 tygodnie, okres wypowiedzenia wynosi 1 tydzień, a dla umowy trwającej 3 miesiące – 2 tygodnie.
• Jak liczymy okres?: Okres wypowiedzenia zaczyna biec od dnia następującego po dniu, w którym otrzymaliśmy pismo z wypowiedzeniem. Jeśli okres wypowiedzenia jest liczony w tygodniach, to kończy się on w ostatnim dniu tego tygodnia. Kiedy jest liczony w miesiącach, to umowa kończy się z końcem miesiąca kalendarzowego.
• Można krócej?: Jak już wspominałem, można się dogadać z drugą stroną na krótszy termin zakończenia współpracy. Ale to musi być na piśmie. Czasem przepisy też pozwalają na skrócenie okresu wypowiedzenia, na przykład w przypadku upadłości pracodawcy. Wszystkie te zasady dotyczące długości okresów wypowiedzenia znajdziecie w artykule 36 Kodeksu pracy.

Konsekwencje naruszenia przepisów o wypowiedzeniu

Co się dzieje, gdy wypowiedzenie jest wadliwe? To może mieć poważne konsekwencje.

• Dla pracownika: Jeśli pracodawca wypowie umowę niezgodnie z prawem (np. bez powodu, z błędami formalnymi), pracownik może odwołać się do sądu pracy w ciągu 21 dni od otrzymania pisma. Sąd może uznać wypowiedzenie za bezskuteczne, przywrócić pracownika do pracy lub zasądzić mu odszkodowanie. Jeśli umowa zostanie rozwiązana bez okresu wypowiedzenia z winy pracodawcy, pracownik może stracić prawo do wynagrodzenia za okres wypowiedzenia, a do świadectwa pracy trafi negatywny wpis. Odpowiednie przepisy to artykuły 44, 45 i 46 Kodeksu pracy.
• Dla pracodawcy: Kiedy pracownik rozwiązuje umowę bez wypowiedzenia z winy pracodawcy (np. bo nie dostaje pensji), może on domagać się odszkodowania. Z kolei pracownik, który nagle zniknie z pracy bez formalnego wypowiedzenia lub zgody pracodawcy, może zostać zobowiązany do zapłaty odszkodowania, jeśli pracodawca udowodni, że poniósł przez to szkodę (art. 61¹ KP). W razie poważnych naruszeń, mogą też wchodzić w grę przepisy o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia. Obserwujemy ostatnio wzrost liczby wypowiedzeń na rynku pracy, co w połączeniu z rosnącą stopą bezrobocia może sugerować, że pracodawcy są ostrożniejsi lub przechodzą jakieś procesy restrukturyzacyjne.

Wypowiedzenie umowy o pracę vs. porozumienie stron

Kiedy decydujemy się na jednostronne działanie, a kiedy na wzajemną zgodę? Wybór między wypowiedzeniem a porozumieniem stron ma duże znaczenie dla obu stron.

• Wypowiedzenie: Jest to jednostronne oświadczenie, które kończy umowę po upływie okresu wypowiedzenia. Pracodawca musi podać powód, co jest ważne w razie sporu sądowego. Pracownik nie musi podawać powodu. Złożenie wypowiedzenia przez pracownika zazwyczaj nie wpływa negatywnie na jego prawo do zasiłku dla bezrobotnych.
• Porozumienie stron: Tu obie strony się zgadzają na zakończenie współpracy. Można wtedy ustalić dowolny termin zakończenia umowy – nawet tego samego dnia. Nie trzeba podawać powodu. Trzeba jednak pamiętać, że zawarcie porozumienia, zwłaszcza na wniosek pracownika, może wiązać się z okresem oczekiwania na zasiłek dla bezrobotnych (zazwyczaj 90 dni). W porozumieniu można też negocjować inne warunki, jak wysokość odprawy czy wykorzystanie urlopu.

Zobaczmy porównanie:

Cecha	Wypowiedzenie umowy o pracę	Porozumienie stron
Charakter działania	Jednostronne	Dwustronne, wymagające zgody obu stron
Okres wypowiedzenia	Obowiązkowy, określony przez prawo lub umowę	Dowolny, ustalany przez strony
Podanie przyczyny	Wymagane przez pracodawcę w niektórych przypadkach	Nie wymagane
Prawo do zasiłku	Zazwyczaj pełne	Często wstrzymane na 90 dni
Elastyczność terminu	Ograniczona przez okres wypowiedzenia	Bardzo wysoka, ustalana przez strony
Negocjacje warunków	Ograniczone, głównie co do świadectwa pracy i urlopu	Szerokie pole do negocjacji (odprawa, termin, itp.)

Decyzja o tym, czy wybrać wypowiedzenie, czy porozumienie, zależy od Waszej indywidualnej sytuacji, celów i tego, jak dobrze potraficie negocjować.

Wypowiedzenie innych umów (krótko)

Przepisy o wypowiedzeniu to nie tylko umowy o pracę. Podobne mechanizmy stosuje się do innych umów, ale już z innymi zasadami.

• Umowy cywilnoprawne (np. zlecenie, dzieło): Tutaj też można zakończyć umowę przez pisemne oświadczenie woli. Terminy i warunki są zazwyczaj zapisane w samej umowie, a jeśli nie, to stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego. Skutki zakończenia takiej umowy są inne niż w przypadku umowy o pracę.
• Umowa najmu lokalu: Zarówno najemca, jak i wynajmujący mogą wypowiedzieć umowę najmu. Podstawy do wypowiedzenia są określone w Kodeksie cywilnym i zazwyczaj obejmują sytuacje, gdy lokal jest wadliwy, gdy jest się spóźnionym z czynszem lub gdy lokal jest używany niezgodnie z przeznaczeniem. Wypowiedzenie umowy najmu musi być na piśmie i trzeba przestrzegać ustalonych terminów.

Podsumowanie

Wypowiedzenie to taki ważny mechanizm prawny, który pozwala jednostronnie zakończyć umowę, najczęściej po upływie określonego okresu. Ważne jest, żeby zrozumieć zasady wypowiadania umowy o pracę, czyli jakie są formalności i jakie mogą być konsekwencje. Trzeba też pamiętać o różnicach między wypowiedzeniem a porozumieniem stron, a także o przepisach dotyczących innych umów. Jeśli macie jakieś wątpliwości albo pojawią się problemy z wypowiedzeniem, zawsze warto skonsultować się z prawnikiem od prawa pracy albo zgłosić się do Państwowej Inspekcji Pracy. Działanie zgodnie z prawem, zapisanym w Kodeksie pracy i Kodeksie cywilnym, chroni Wasze prawa jako pracownika i jako pracodawcy.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o wypowiedzenie

Jakie są główne typy wypowiedzenia umowy o pracę?

Główne typy to wypowiedzenie z zachowaniem okresu wypowiedzenia (ustawowego lub umownego) oraz rozwiązanie umowy bez okresu wypowiedzenia, czyli potocznie zwolnienie dyscyplinarne, stosowane w sytuacjach wyjątkowych.

Czy pracownik musi podać przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę?

Nie, pracownik nie musi podawać przyczyny. Pracodawca natomiast, wypowiadając umowę na czas nieokreślony, musi wskazać powód.

Ile wynosi najdłuższy ustawowy okres wypowiedzenia dla umowy o pracę na czas nieokreślony?

Najdłuższy okres wynosi 3 miesiące i dotyczy sytuacji, gdy pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy przez okres dłuższy niż 3 lata.

Czym różni się wypowiedzenie od rozwiązania umowy za porozumieniem stron?

Wypowiedzenie to jednostronne oświadczenie jednej strony. Porozumienie wymaga zgodnej woli obu stron i pozwala na ustalenie dowolnego terminu zakończenia umowy.

Gdzie szukać pomocy w przypadku nieprawidłowego wypowiedzenia?

Warto skonsultować się z prawnikiem specjalizującym się w prawie pracy lub zwrócić się o pomoc do Państwowej Inspekcji Pracy (PIP). W razie sporu można odwołać się do sądu pracy.

 

Poszukujesz agencji SEO w celu wypozycjonowania swojego serwisu? Skontaktujmy się!