Wypowiedzenie umowy o pracę – co to jest i jak działa w polskim prawie? Poradnik

Chciałbym Ci dzisiaj opowiedzieć o czymś, co dotyczy wielu z nas – o wypowiadaniu umowy o pracę. To temat, który może wydawać się skomplikowany, ale postaram się go wyjaśnić tak, żeby każdy zrozumiał. W końcu to nasze prawa i obowiązki, więc warto wiedzieć, jak to wszystko działa w praktyce według polskiego prawa pracy.

Kiedy i dlaczego mówimy o wypowiedzeniu?

Wypowiedzenie umowy o pracę to po prostu takie formalne oświadczenie, że jedna ze stron – czy to pracownik, czy pracodawca – chce zakończyć współpracę, ale nie od razu. Musi minąć jeszcze określony czas, zwany okresem wypowiedzenia. To standardowa procedura, która odróżnia się od nagłego zwolnienia (takiego „dyscyplinarnego”) albo od sytuacji, gdy obie strony dogadują się, że już dziękują – wtedy mówimy o rozwiązaniu umowy za porozumieniem stron. Wypowiedzieć umowę może zarówno szef, jak i ty. Ważne, żeby wszystko odbyło się zgodnie z zasadami, które opisuje Kodeks pracy.

Co musisz wiedzieć o formalnościach przy wypowiadaniu umowy?

Pismo, pismo i jeszcze raz pismo – bez tego ani rusz!

To jest absolutna podstawa: wypowiedzenie umowy o pracę musi być złożone na piśmie. Zapomnij o mailach czy SMS-ach – to nie zadziała. Taka forma elektroniczna jest nieważna w świetle polskiego prawa pracy. Twój dokument musi być czytelny, jasno wyrażać twoją wolę i, co najważniejsze, podpisany własnoręcznie przez ciebie lub przez pracodawcę. Jeśli tego zabraknie, całe wypowiedzenie może zostać uznane za nieważne, a to już kłopot.

Kto i kiedy może wypowiedzieć umowę?

Jak już wspomniałam, wypowiedzenie to jednostronna decyzja. Nie potrzebujesz zgody drugiej strony, wystarczy twoje oświadczenie woli. Zarówno pracownik, jak i pracodawca mają takie prawo. Oczywiście, sytuacja pracodawcy bywa bardziej skomplikowana – często musi podać konkretny powód swojej decyzji, czego ty zazwyczaj nie musisz robić.

Okresy wypowiedzenia – jak to działa?

Umowa na okres próbny – krótsze terminy

Z umowami na okres próbny sprawa jest trochę inna i terminy są zazwyczaj krótsze:

• Jeśli umowa była na okres do dwóch tygodni, wypowiedzenie wynosi trzy dni robocze.
• Gdy umowa trwała dłużej niż dwa tygodnie, ale krócej niż trzy miesiące, masz tydzień wypowiedzenia.
• A jeśli umowa była na trzy miesiące, to okres wypowiedzenia wynosi dwa tygodnie.

Umowy na czas określony i nieokreślony – staż pracy ma znaczenie

Tutaj sprawa wygląda tak: im dłużej pracujesz u danego szefa, tym dłuższy masz okres wypowiedzenia. Zobacz, jak to wygląda:

Staż pracy u pracodawcy	Okres wypowiedzenia
krócej niż 6 miesięcy	2 tygodnie
od 6 miesięcy do mniej niż 3 lat	1 miesiąc
co najmniej 3 lata	3 miesiące

Pamiętaj też, że przy umowach na czas określony czasami mogą być inne zasady, zwłaszcza jeśli firma ma kłopoty, jest w upadłości lub likwidacji.

Jak liczyć te okresy?

To ważne, bo od tego zależy, kiedy faktycznie przestaniesz pracować. Zazwyczaj:

• Okresy wypowiedzenia liczone w tygodniach kończą się w sobotę.
• Okresy wypowiedzenia liczone w miesiącach kończą się z ostatnim dniem danego miesiąca kalendarzowego.

Czyli jeśli złożysz wypowiedzenie 15 marca, a masz miesięczny okres wypowiedzenia, umowa zakończy się z końcem kwietnia.

Czy trzeba podawać powód wypowiedzenia?

Kiedy pracodawca musi się tłumaczyć?

Pracodawca, który chce wręczyć ci wypowiedzenie umowy na czas nieokreślony (a czasem też na czas określony), musi podać konkretny powód. Tłumaczenie musi być prawdziwe i zrozumiałe dla ciebie. Może chodzić o twoje błędy, na przykład niedopełnianie obowiązków, albo o rzeczy, na które nie masz wpływu – jak reorganizacja firmy czy redukcja etatów. Prawo pracy, a konkretnie artykuł 30 § 4 Kodeksu pracy, jasno tego wymaga.

Przykładowe powody, które pracodawca może podać:

• Związane z tobą: nieodpowiednie wykonywanie pracy, częste spóźnianie się, konflikty w zespole.
• Niezwiązane z tobą: likwidacja twojego stanowiska, cięcia etatów z powodów ekonomicznych, zmiany w strukturze firmy.

Pamiętaj, że sąd pracy zawsze oceni, czy podany przez szefa powód jest słuszny i prawdziwy.

Kiedy nie musisz podawać przyczyny?

Na szczęście nie zawsze trzeba się tłumaczyć. Kiedy ty składasz wypowiedzenie, zazwyczaj nie musisz podawać żadnego powodu. Pracodawca też nie musi się tłumaczyć, gdy wręcza wypowiedzenie umowy na okres próbny (pod warunkiem, że nie przekracza on trzech miesięcy) albo gdy obie strony dogadują się na rozwiązanie umowy za porozumieniem. Zwolnienie od razu, bez okresu wypowiedzenia, to już zupełnie inna historia.

Jak sąd ocenia te powody?

Jeśli masz wątpliwości co do wypowiedzenia, możesz iść do sądu pracy. Sąd sprawdzi, czy przyczyna podana przez pracodawcę jest prawdziwa, konkretna i logiczna. Gdyby okazało się, że powód jest wymyślony, nieprecyzyjny lub w ogóle go nie ma, sąd może uznać wypowiedzenie za niezgodne z prawem. W takiej sytuacji możesz starać się o przywrócenie do pracy albo o odszkodowanie.

Kto jest bardziej chroniony?

Pracownicy pod szczególną ochroną

Polskie prawo pracy dba o pewne grupy pracowników. Kobiety w ciąży, osoby na urlopach związanych z rodzicielstwem, czy działacze związkowi – oni wszyscy mają dodatkową ochronę. Często pracodawca nie może ich zwolnić bez zgody odpowiedniego organu lub związku zawodowego.

Dodatkowe procedury – konsultacje ze związkami

Czasami, zanim pracodawca wręczy wypowiedzenie, musi przeprowadzić pewne formalności. Jeśli w firmie działają związki zawodowe, pracodawca może mieć obowiązek skonsultować się z nimi przed wręczeniem wypowiedzenia. Chodzi o to, żeby pracownik był dodatkowo chroniony, a decyzje szefa nie były pochopne.

Co się stanie, gdy przepisy nie są przestrzegane?

Jeśli pracodawca złamie zasady dotyczące wypowiedzenia, może go to słono kosztować. Gdy sąd uzna wypowiedzenie za nieuzasadnione albo wadliwe formalnie, może nakazać przywrócenie pracownika do pracy na poprzednich warunkach lub wypłatę odszkodowania. Wysokość takiego odszkodowania waha się zazwyczaj od dwutygodniowego do trzymiesięcznego wynagrodzenia.

Co więcej, pracodawca może być zobowiązany do zapłaty wynagrodzenia za okres wypowiedzenia, nawet jeśli umowa zakończyła się wcześniej. W skrajnych przypadkach, szczególnie gdy naruszone są prawa pracownicze albo chronione grupy, inspekcja pracy może nałożyć na pracodawcę kary finansowe. Dlatego tak ważne jest, żeby wszystko robić zgodnie z prawem.

Podsumowując – co trzeba zapamiętać?

Jeśli chodzi o wypowiadanie umowy o pracę, najważniejsze są: forma pisemna, zachowanie odpowiedniego okresu wypowiedzenia i – w przypadku pracodawcy – podanie dobrego powodu. Zarówno ty, jak i twój pracodawca musicie znać swoje prawa i obowiązki. Szczególną uwagę zwróć na to, czy należysz do grupy pracowników objętych specjalną ochroną.

Gdy pojawią się jakiekolwiek wątpliwości lub spory, zawsze możesz zwrócić się do sądu pracy. Przestrzeganie zasad to najlepszy sposób, żeby uniknąć kłopotów i mieć dobre relacje w pracy.

Jeśli masz jakieś konkretne pytania dotyczące swojej sytuacji, najlepiej poradzić się prawnika specjalizującego się w prawie pracy.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o wypowiedzenie umowy o pracę

Czy pracownik może odejść z pracy bez podania powodu?

Tak, zazwyczaj pracownik nie musi tłumaczyć się ze swojej decyzji o odejściu. Taki obowiązek spoczywa głównie na pracodawcy, gdy zwalnia pracownika na czas nieokreślony.

Co, jeśli pracodawca poda fałszywy powód zwolnienia?

Jeśli podana przez pracodawcę przyczyna wypowiedzenia okaże się nieprawdziwa lub po prostu jej nie ma, sąd pracy może uznać wypowiedzenie za bezskuteczne. Wtedy pracownik może domagać się przywrócenia do pracy lub odszkodowania.

Jak długo maksymalnie trwa okres wypowiedzenia w Polsce?

Najdłuższy okres wypowiedzenia dla umów na czas nieokreślony to 3 miesiące. Zależy to od twojego stażu pracy u danego pracodawcy. Przy umowach na czas określony zasady są podobne, chyba że umowa stanowi inaczej.

Czy umowę na czas określony zawsze można wypowiedzieć?

Tak, umowa na czas określony może być wypowiedziana, jeśli tak zapisano w umowie, albo gdy okres wypowiedzenia jest krótszy niż trzy miesiące. Czasem umowa na czas określony po prostu kończy się w ustalonym terminie, bez potrzeby wypowiadania.

Gdzie odwołać się od wypowiedzenia umowy?

Jeśli uważasz, że wypowiedzenie jest niesprawiedliwe lub niezgodne z prawem, możesz iść do sądu pracy. Zazwyczaj masz na to 21 dni od momentu otrzymania wypowiedzenia.

 

Poszukujesz agencji SEO w celu wypozycjonowania swojego serwisu? Skontaktujmy się!